Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

215

گر محبّتْ فکرت و معنی‌ستی *** صورتِ صوْم و نمازت نیستی‌
هدیه‌های دوستان با همدِگر *** نیست اندر دوستی إلّا صُوَر¹
تا گواهی داده باشد هدیه‌ها *** بر محبّت‌های مُضمَر در خَفا
ز‌آنکه احسان‌های ظاهرْ شاهدند *** بر محبّت‌های سِرّ، ای اَرجُمند
شاهدَت گَه راست باشد گَه دروغ *** مستْ گاهی از مِی و گاهی ز دوغ‌
دوغ‌خورده مستی‌ای پیدا کند *** های و هوی و سَر‌گِرانی‌ها کند
آن مُرائی در صَلات و در صیام *** می‌نماید جِدّ و جَهدی بس تمام²
تا گمان آید که او مستِ وِلاست *** چون حقیقت بنگری، غرقِ ریاست
حاصل، افعالِ بُرونی رهبر است *** تا نشان باشد بر آنچه مُضمَر است‌
🔹 راهبر گَه حق بوَد، گاهی غلط *** گَه گُزیده باشد و گاهی سَقَط
یا ربّ آن تمییز دِه ما را به خواست *** تا شناسیم آن نشانِ کژ ز راست³‌
حِس را تمییز دانی چون شود؟ *** آنکه حِس «یَنظُر بِنورِ اللَه» بوَد
ور اثر نبوَد، سبب هم مُظهِر است *** همچو خویشی کز محبّت مُخبِر است‌
نبوَد آن که نورِ حقّش شد امام *** مر اثرها یا سبب‌ها را غلام‌
🔹 چون‌که «نورُ اللَه» در‌آمد در مَشام *** مر اثر را هیچ کس نبوَد غلام
تا محبّت در درونْ شعله زند *** زَفت گردد وز اثرْ فارغ کُند
حاجتش نبوَد پیِ اِعلامِ مِهر *** چون محبّتْ نورِ خود زد بر سپهر
هست تَفصیلات تا گردد تمام *** این سخن، لیکن بجو تو، وَالسَّلام‌
گر‌چه شد معنا در این صورت پدید *** صورت از معنا قریب است و بعید
در دلالت همچو آبَند و درخت *** چون به ماهیّت رَوی، دورند سخت‌
🔹 دانه بین کز آب و خاک و آفتاب *** چون درختی گشت، عالَم در شتاب⁴
🔹 وَر به ماهیّت بِگردانی نظر *** دورِ دورند این همه از یکدِگر
1. تصحیح‌شده بر اساس نسخه قونیه. میرخانی: دوستان با یکدیگر.
2. نسخۀ قونیه:
  آن مُرائی در صیام و در صَلات *** تا گمان آید که او مستِ وِلاست
  (همچنین مصرع‌های دوم این دو بیت در این نسخه موجود نیست.)
3. به خواست: به دعای ما.
4. شرح مثنوی سبزواری: درختی گشت عالی.این دانه و... در گذرِ شتابان زمان، همچون درختی تنومند گشت.