
مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
213🔹 در مقامی خار و در جایی چو گُل *** در مقامی سرکه، در جایی چو مُل 🔹 در مقامی خوف و در جایی رَجا *** در مقامی بُخل و در جایی سَخا 🔹 در مقامی فقر و در جایی غِنا *** در مقامی قهر و در جایی رضا 🔹 در مقامی جور و در جایی وفا *** در مقامی مَنع و در جایی عَطا 🔹 در مقامی دُرد و در جایی صفا *** در مقامی خاک و در جایی گیا 🔹 در مقامی عیب و در جایی هنر *** در مقامی سنگ و در جایی گهر 🔹 در مقامی حَنظَل و جایی شِکر *** در مقامی خشکی و جایی مَطَر در مقامی ظلم و جایی محضِ عدل *** در مقامی جهل و جایی عینِ عقل گرچه آنجا او گزندِ جان بوَد *** چون بدینجا در رسد، درمان بوَد آبْ در غوره، تُرُش باشد وَلیک *** چون به انگوری رسد، شیرین و نیک باز در خُمْ او شود تلخ و حرام *** در مقام سِرکِگی «نِعمَ الإدام»1 🔹 اینچنین باشد تفاوت در اُمور *** مردِ کامل این شناسد در ظهور در معنیِ آنکه: آنچه ولیِّ کامل کند، مُرید را نشاید گستاخیکردن و همانفعلکردن؛ که حلوا طبیب را زیان ندارد و مریض را زیان دارد، و سرما و برفْ انگورِ رسیده را زیان ندارد امّا غوره را زیان دارد که در راه است و نارسیده! که ﴿لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ﴾ نشده است!2
گر ولیّ زهری خورَد، نوشی شود *** ور خورَد طالب، سیَههوشی شود «ربِّ هَبْ لی» از سلیمان آمدهست *** که: «مَده غیرِ مرا این مُلکْ دست3 - کافی، ج 6، ص 329؛ قالَ رسولاللٰه صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم: «نِعمَ الإدامُ الخَلّ!»؛ (چه خوب نانخورشی است سرکه!)
- تصحیحشده براساس نسخۀ حسین چلبی.
سوره الفتح آیه 2؛ ﴿[زیرا ارادۀ خداوند تعلّق گرفته] تا گناهان گذشته و آیندهات را بیامرزد.﴾ - سوره ص آیه 35؛ ﴿[حضرت سلیمان علیه السلام به خداوند] عرضه داشت: ای پروردگار من، مرا بیامرز و به من سلطنتی عنایت فرما که پس از من برای دیگری سزاوار نباشد، همانا تویی آن [خداوند] بسیار بخشنده!﴾
