مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم می‌گردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نی‌نامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راه‌های انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیه‌السلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتی‌ها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحه‌های الهی بر سالکان. - هدایت‌نیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
205من گنهکارِ تواَم، رحمی بکن *** بَر مکَن یکبارگی از بیخ و بن کافرِ پیر اَر پشیمان می‌شود *** چون‌که عذر آرَد، مسلمان می‌شود 🔹 من گنهکارِ تواَم ای جانِ من *** عذرِ من بپْذیر و بشنو این سخن حضرتی پُر‌رحمت است و پُر‌کرَم *** عاشق او هم وجود و هم عدم کفر و ایمانْ عاشقِ آن کبریا *** مسّ و نقره بندۀ آن کیمیا» در بیانِ آنکه: موسیٰ و فرعون هر دو مُسَخَّرِ یک مَشیّت‌اند چنان که زهر و پازهر، و ظلمات و نور. و مناجاتِ فرعون با حقّ تعالیٰ.
موسِی و فرعونْ معنا را رَهی *** ظاهر آن ره دارد و این بیرَهی1 روز، موسیٰ پیشِ حق نالان بُده *** نیم‌شب، فرعون هم گریان شده: «کاین چه غُلّ است -ای خدا- بر گردنم؟ *** ور نه غُلّ باشد، که گوید: ”من منم؟!“ 🔹 ز‌آنکه موسیٰ را مُنَوَّر کرده‌ای *** مر مرا ز‌آن هم مُکَدَّر کرده‌ای2 ز‌آنکه موسیٰ را تو مَه‌رو کرده‌ای *** ماهِ جانم را سیَه‌رو کرده‌ای بهتر از ماهی نمود اِستاره‌ام *** چون خسوف آمد، چه باشد چاره‌ام؟! نوبتم گر ربّ و سلطان می‌زنند *** مه گرفت و خلقْ پَنگان می‌زنند می‌زنند آن طاس و غوغا می‌کنند *** ماه را از زخمه رسوا می‌کنند من که فرعونم ز شُهرت، وایِ من *** زخمِ طاسْ آن ”رَبّیَ الأعلایِ“ من3 خواجه‌تاشانیم امّا تیشه‌ات *** می‌شکافد شاخ را در بیشه‌ات باز شاخی را موَصَّل می‌کنی *** شاخِ دیگر را مُعطَّل می‌کنی شاخ را بر تیشه دستی هست؟ نی *** هیچ شاخ از دستِ تیشه رَست؟ نی حقِّ آن قدرت که در تیشه تو را ست *** از کَرم کن این کژی‌ها را تو راست» باز با خود گفته فرعون: «ای عجب *** من نه در ”یا رَبَّنا“ اَم جمله شب؟! - موسی و فرعون را هر کدام راهی است به معنا، هر چند در ظاهر موسیٰ در راه است و فرعون در بیراهه.
- الحاقی از طبع کلاله خاور.
- نسخۀ قونیه: فرعونم ز خلق.
سوره النازعات آیه 24؛ ﴿پس [فرعون] گفت: من پروردگار أعلیٰ و برتر شما هستم!﴾