مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم می‌گردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نی‌نامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راه‌های انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیه‌السلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتی‌ها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحه‌های الهی بر سالکان. - هدایت‌نیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
200از طمع هرگز نخوانم من فُسون *** این طمع را می‌کُنم من سرنگون حاشَ لِلَّه، طَمْعِ من از خَلق نیست *** از قناعت در دلِ من عالَمی‌ست از سَرِ اَمرودبُن بینی چنان *** ز‌آن فرود آ تا نماند این گمان چون‌که برگردیّ و سرگشته شوی *** خانه را گردنده بینی، آن تویی» در بیانِ آنکه: جنبیدن هر کسی از آنجاست که وی است [و] هر کسی از چنبرۀ وجودِ خود بیند. تابۀ شیشۀ کبودْ آفتاب را کبود نماید و تابۀ سرخْ سرخ. و چون تابه‌ها از رنگ بیرون آید سپید شود و از همۀ تابه‌های دیگر او راستگوی‌تر باشد.1
دید احمد را ابوجهل و بگفت: *** «زشت نقشی کز بنی‌هاشم شکُفت» گفت احمد مر وِرا که: «راستی *** راست گفتی، گرچه کار‌افزاستی» دید صدّیقش، بگفت: «ای آفتاب *** نی ز شرقی، نی ز غربی، خوش بِتاب» گفت احمد: «راست گفتی ای عزیز *** ای رهیده تو ز دنیای نَه‌چیز» حاضران گفتند: «کای صدرُ الوَریٰ *** راستگو گفتی دو ضِدگو را چرا؟» گفت: «من آیینه‌ام، مَصقولِ دست *** تُرک و هندو در من آن بیند که هست 🔹 هر که را آیینه باشد پیشِ رو *** زشت و خوبِ خویش را بیند در او» ----------
«ای زن اَر طمّاع می‌بینی مرا *** زین تَحَرّیِّ زنانه برتر آ2 آن، طمع را مانَد و رحمت بوَد *** کو طمع آنجا که آن نعمت بوَد؟! امتحان کن فقر را روزی دو تو *** تا به فقر اندر غنا بینی دو تو صبر کن با فقر و بگذار این ملال *** ز‌آنکه در فقر است عِزِّ ذو‌الجَلال سرکه مفروش و هزاران جان ببین *** از قناعتْ غرقِ بحرِ اَنگبین - تابه: شیشه.
- ادامه سخن مرد اعرابی به زن خود.