عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
80کشید؟ جنگهایی که کردند؛ جنگ بدر را راه انداختند، جنگ اُحد را راه انداختند، جنگ خندق را راه انداختند که به آن جنگ احزاب میگفتند و اذیّتها و آزاری که میکردند!1 همین ابوسفیان در زمان رسول خدا و بعد از زمان رسول خدا سر دستۀ تمام فتنهها بود.
رفتار توحیدی رسول خدا در واقعۀ فتح مکّه
ببینید، واقعاً عجیب است! در لحظهلحظۀ حرکات پیغمبر، این محوریّت توحیدی دارد خودش را نشان میدهد؛ ولی ما این چیزها را میبینیم و همینطور سرمان را در برف میکنیم! پیغمبر برای فتح مکّه حرکت میکند و [میفرماید]: «بلند شویم و برای فتح مکّه بهسمت مکّه برویم و احرام ببندیم و... !» وقتی که به حُدَیبیّه میرسند مشرکین جلوی آنها را میگیرند. هنوز عِدّه و عُدّۀ کافی برای جنگ با مشرکین نیست و هنوز مسائل و شرایط آماده نشده است، لذا رسول خدا میبینند که جنگ با آنها به صلاح نیست و باید صلحنامه را تقریر کنند و بعد به مدینه برگردند. [عدّهای] میگویند: «عجب، یا رسولاللَه، شما که به ما قول فتح مکّه دادید!» حضرت فرمودند:
آیا من قول دادم که امسال [فتح میکنیم]؟! من گفتم: خداوند وعده داده که داخل مکّه میشوید، همه حلق میکنید، همه تقصیر میکنید، أعمال را بجا میآورید، حج را انجام میدهید، مکّه را از لوث وجود همۀ کفّار و مشرکین و اصنام پاک میکنید،2 ولی امسال را نگفتم!3
اینها توقّع داشتند حالا که این رسول، رسول خدا است، باید بیاید و بزند و ابر و باد را بهکار بگیرد و زمین را زیر و رو کند و دودمان آنها را [به باد بدهد]؛ ولی دیدند
- رجوع شود به المغازی، واقدی، ج ١، ص ١٩ ـ ١٧٢ و ١٩٩ ـ ٣٣٤؛ ج ٢، ص ٤٤٠ ـ ٤٩٦.
- سوره فتح (٤٨) آیه ٢٧:
﴿لَّقَدۡ صَدَقَ ٱللَهُ رَسُولَهُ ٱلرُّءۡيَا بِٱلۡحَقِّ لَتَدۡخُلُنَّ ٱلۡمَسۡجِدَ ٱلۡحَرَامَ إِن شَآءَ ٱللَهُ ءَامِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمۡ وَمُقَصِّرِينَ﴾. نور ملکوت قرآن، ج ٤، ص ٣١٥:
«هرآینه تحقیقاً که خداوند رؤیا و خواب پیامبرش را به حق، راست و درست نمود، که البتّه شما در مسجدالحرام در صورت اذن و مشیّت الهی با حال امن و امنیّت، بدون اندک خوفی داخل میشوید، درحالیکه سرهایتان را بهجهت بیرون شدن از احرام تراشیده و یا مویش را کوتاه کردهاید.» - رجوع شود به تفسیر القمی، ج ٢، ص ٣١٢.