عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
68ده دیگر میرود و از آنجا هم یک نفر در اینجا بوده است. در همین شب زلزله میآید.1 اوّل در آن دهی میآید که افراد بیبند و بار بودند و تمام آن ده را تخریب میکند، بهنحویکه هیچ اثری از موجود زنده در آنجا باقی نمیماند، مگر یک نفر: همان کسی که از آن ده به اینجا آمده است! (التفات میکنید؟!) بعد این زلزله در آن دِه دیگر میآید؛ امّا قبل از اینکه بیاید، یک نفر از همین افراد که برای تهجّد و نماز شب بلند میشود، میبیند که حیوانات صداهای غیر عادی میدهند! [با خود میگوید]: اصلاً در یکهمچنین وضعی و در یکهمچنین موقعیّتی در شب معنا ندارد که سگها این کارها را انجام بدهند و خروسها هم بخوانند! متوجّه قضیّهای میشود و گویا به دلش الهام میشود. بلند میشود و سر و صدا میکند که خلقاللَه، بیایید بیرون، بیدار شوید! خلاصه اینها بیرون میآیند. همینکه همه بیرون میآیند، یکمرتبه زلزله میآید و تمام ده خراب میشود. فقط یک نفر میمیرد؛ آنهم همان کسی که از آن ده آمده بود!»2
دقّت و ظرافت بُهتآور نظم عالم تکوین
با توجّه به این قضیّه، دیگر نمیتوانیم مطلب را شوخی بگیریم! این مسئلهای است که انجام شده و اتّفاق افتاده است. حالا من الآن این مسئله به ذهنم آمد، امّا شما در هرجا که نگاه بکنید و در هر قدمی که بردارید، این نظم را مشاهده میکنید. اصلاً مگر معنا دارد که مشیّت الهی بخواهد بدون نظم و بدون حساب در این عالم تحقّق پیدا کند؟! آنچنان دقیق است و آنچنان ظریف است که اصلاً انسان را مبهوت میکند! اگر انسان بر این سلسلۀ منتظَم کائنات فیالجمله اطّلاعی پیدا بکند، تحمّل ادراک یکهمچنین مسئلهای را ندارد و ممکن است مسائلی برای او پیدا بشود. اینقدر مسئله عجیب است!
جناب سعدی، شما که میفرمایید:
فرشتهای که وکیل است بر خزائن باد *** چه غم خورَد که بمیرد چراغ پیرزنی؟ اگر منظورتان این است، که خیلی اشتباه میفرمایید! این مسئله، اینطور نیست! آن فرشتهای که وکیل است بر خزائن باد، حساب چراغ پیرزن را هم کرده، حساب پیرزن
- این اتّفاق در همان زمان مرحوم آقای انصاری افتاده است.
- رجوع شود به مطلع انوار، ج ٢، ص ٣٠١.