عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
66مَلکی که میخواهد باد را از یک جا به جای دیگر ببرد، به این معنا نیست که شما تصوّر میکنید!
مثلاً وقتی که من این لیوان را از اینجا برمیدارم و در جای دیگر قرار میدهم، من یک امری هستم جدای از این لیوان و این لیوان هم جدای از من است و فقط در اینجا یک حالت فیزیکی انجام میگیرد؛ یعنی یک حرکتی که این حرکت فقط یک نوع تعلّق عرَضی با این شیء خارجی بهوجود میآورد. حالا آیا واقعاً ملائکۀ ﴿فَٱلۡمُدَبِّرٰتِ أَمۡرٗا﴾1 که در این عالم دخل و تصرّف میکنند و تدبیر امر پروردگار را میکنند به همین منوال هستند؟! یعنی باد را از یک جا میبرند و در یک جای دیگر طوفان و گرد باد درست میکنند و خانه خراب میکنند؟! در آیۀ شریفه است که: ﴿وَأَرۡسَلۡنَا ٱلرِّيٰحَ لَوٰقِحَ﴾؛2 «ما بادها را تلقیح کننده قرار دادیم!» یعنی در فصل بهار بادها حرکت میکنند و آن گَردینه را به آن موارد و آن درختان دیگر میرسانند و آنها را بارور میکنند و بعد در این ضمن، این باد را حرکت میدهند و میآورند و وقتی هم که باد حرکت میکند، سرعت آن تفاوت پیدا میکند و دیگر هرچه پیش آمد مهم نیست، چون او باید به تقدیر و مشیّت الهی عمل کند و دیگر کاری به بقیّۀ مسائل ندارد!
احاطۀ ملائکه بر مرتبۀ امر این عالم
مسئله اینطور نیست، بلکه مسئله این است که وقتی یک مَلک میخواهد بیاید و یک جریان را در این عالم بهوجود بیاورد،3 او نمیآید دخل و تصرّف کند در همین امر عنصریِ مادّیِ ظاهری که ما الآن داریم آن را با چشم خودمان میبینیم و وزش آن را احساس میکنیم و تماسّ آن را با خود میفهمیم، بلکه این مَلک آن مرتبۀ امر این
- سوره نازعات (٧٩) آیه ٥. امام شناسی، ج ٥، ص ١٤٧:
«سوگند به فرشتگانی که تدبیر امور میکنند!» - سوره حجر (١٥) آیه ٢٢. امام شناسی، ج ٥، ص ١٤٧:
«و ما بادها را فرستادیم تا درختها را آبستن کنند. (و از گردهای نَر به درختهای مادّه زنند و در اینصورت تلقیح صورت گرفته و درخت میوه میدهد.)» - کاملاً دقّت کنید تا ببینید این قضیّه چیست و به کجا میرسد!
- سوره نازعات (٧٩) آیه ٥. امام شناسی، ج ٥، ص ١٤٧: