عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
261تربیت براساس هر مرتبه و براساس هر مرحله!
پیریزی نظام تربیتی براساس سختی و ابتلاء
حالا آیا ما میتوانیم بگوییم آن نظامی صحیح است که دائماً در آن نظام صحّت باشد، دائماً در آن نظام سهولت باشد، دائماً در آن نظام گشایش باشد، دائماً در آن نظام خنده و نشاط باشد، دائماً در آن نظام فتح و پیروزی باشد؟! این دیگر غلط است! این نگرش و این بینش، بینش اهل ظاهر و بینش کفّار است.
آیۀ قرآن میفرماید:
﴿فَلَعَلَّكَ تَارِكُۢ بَعۡضَ مَا يُوحَىٰٓ إِلَيۡكَ وَضَآئِقُۢ بِهِۦ صَدۡرُكَ أَن يَقُولُواْ لَوۡلَآ أُنزِلَ عَلَيۡهِ كَنزٌ أَوۡ جَآءَ مَعَهُۥ مَلَكٌ إِنَّمَآ أَنتَ نَذِيرٞ وَٱللَهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ وَكِيلٌ﴾.1
شاید تو نمیتوانی و خودت را در مواجهۀ با این کفّار و مشرکین در ضیق و مضیقه میبینی که میآیند و مسائلی را از تو تقاضا میکنند که از عهدۀ تو برنمیآید! اینها اهل ظاهرند، اینها فلاح را در ثروت و در گشایش میبینند، اینها رستگاری را در زور و فتح و پیروزی میبینند، اینها آرامش و علوّ مرتبه را در خَدم و حَشم و در مریدهای زیاد میبینند! اینها چه کسانی هستند؟ اینها اهل ظاهرند! اینها جلو بودن را در کثرتِ دور و بَریها و اجتماعات و باند بازیها میبینند، و عقب افتادن را در انعزال و گوشهگیری و عدم توجّه افراد به انسان میبینند! اینها اهل ظاهرند و این منطق، منطق کفّار و مشرکین است.
﴿لَوۡلَآ أُنزِلَ عَلَيۡهِ كَنزٌ﴾؛ چرا [برای او] گنج نیامده است؟! چرا این پیغمبر اصلاً پول ندارد؟! پولش کجا بود؟! چرا بهجای اینکه شتر و اسب داشته باشد، الاغ دارد و سوار الاغ میشود؟! تازه یکی دیگر را هم پشتش مینشاند! چرا اینطوری است؟! چرا خانهاش اینطوری است؟! چرا این أشراف قریش، همه دارای این خصوصیّات هستند؟! چرا
- سوره هود (١١) آیه ١٢.
ترجمه: «(ای پیامبر ما)، شاید از اینکه (مشرکان) میگویند: ”چرا بر او گنجی نازل نشده؟! یا فرشتهای همراهش نیامده؟!“ بخواهی بعضی از آنچه بر تو وحی میشود را ترک نمایی (و ابلاغ نکنی) و سینهات از تحمّل آن بهتنگ آمده باشد! بهدرستیکه تو فقط بیمدهندهای، و خداوند وکیل و عهده دار بر هر امری است!» (محقّق)
- سوره هود (١١) آیه ١٢.