عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
256مرتبۀ دیگر درآوردن! روایاتی داریم بر اینکه:
مؤمن بهواسطۀ مرض، از بارَش نسبت به آن خطاها و آن گناهانی که کرده کاسته میشود و تخفیف پیدا میکند.1
و این مسئله نسبت به افراد تفاوت و فرق میکند. هر شخصی در هر مرتبهای که هست ممکن است خطایی مطابق با همان مرتبه از دقّت و از ظرافت مرتکب بشود؛ طبعاً خطایی که افراد در مراتب بالا [مرتکب میشوند با بقیّه متفاوت است، لذا در اینباره عبارتی] آمده است که میفرمایند: «حَسَناتُ الأبرارِ سَیِّئاتُ المُقَرَّبین!»2 یعنی بهواسطۀ آن خطایی که مرتکب میشوند، طبعاً یک مرتبه از مراتب حُجُب بر آنها غلبه و سیطره میکند و این گرفتاری برای رفع آن است.
عمل از روی اختیار عامل ارتقاء انسان
لذا مرحوم آقا ـ رضوان اللَه علیه ـ میفرمودند:
مرض هیچگاه موجب ارتقاء روحی نخواهد شد، بلکه موجب سبکی خطاها و لغزشها و باری است که بر نفس میگذارد. این مرض میآید و آن بار را کم میکند و تخفیف میدهد؛ امّا آنچه موجب ارتقاء خواهد شد، عمل با اختیار است!
یعنی انسان با اختیار برخیزد. مثل اینکه یک شخص با اختیار خودش اشتغال به امور پیدا میکند، مالی را کنار میگذارد، استطاعت حج پیدا میکند و بعد به حج مشرّف میشود. اینها میشود مسئلۀ اختیاری و این حج برای او موجب تربیت و موجب رُقاء است؛ امّا یک وقت دست انسان را میگیرند، سوار وسیله میکنند و در مکّه و
- رجوع شود به الدّعوات، راوندی، ص ١٦٦؛ کنز الفوائد، ج ١، ص ٣٧٨؛ جامع الأخبار، شعیری، ص ١١٣ و ١١٥ و ١٦٣؛ مکارم الأخلاق، ص ٣٥٨؛ ثواب الأعمال، ص ١٩٢ و ١٩٣؛ دعائم الإسلام، ج ١، ص ٢١٧ و ٢١٨؛ نهج البلاغة (صبحی صالح)، ص ٤٧٦.
- رسالۀ سیر و سلوک منسوب به بحرالعلوم، ص ١١٨، تعلیقه ٣:
«عبارت ”حَسَناتُ الأبرارِ سَیِّئاتُ المُقَرَّبین“ مضمون روایتی نیست، گرچه حکمی است صحیح و مطلبی است واقعی و حقیقی!»