عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
255ابیحمزه اسم امام رضا را بلد نبود؟ پس باید میگفت: امام رضا! امّا آنجا این حرفها نیست؛ چون آنجا نکیر و منکر از باطن من و شما سؤال میکنند، نه از زبان! یعنی آن حقیقت باطنیای را که ما با او خو گرفتهایم مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهند، لذا در آنجا دیگر نمیشود بازی کرد، در آنجا دیگر نمیشود معلّق زد! در اینجا آدم هزار تا کار میتواند بکند، پیش یک شخص که میآید یک طور وانمود میکند، امّا پیش آن شخص دیگر که میآید یک طور دیگر وانمود میکند؛ ولی در آنجا این حرفها نیست، چون ما دو تا باطن نداریم، بلکه یک باطن داریم و همان یک باطن را درمیآورند و در جلویمان میگذارند و میگویند: «امام تو بعد از موسی بن جعفر کیست؟» و چون امامت امام رضا را قبول ندارد میگویند: «بسیار خوب، حالا بفرمایید که ما در خدمتتان باشیم! تا بهحال شما افراد را در دنیا به خدمت خود گرفته بودید، حالا تشریف بیاورید تا چند صباحی هم ما در خدمتتان باشیم!» امّا واویلا از آن روزی که آنها بخواهند در خدمت ما باشند! این مسئله است که در آنجا حقیقت این مطلب و این قضیّه برای انسان واضح و آشکار میشود.
رسیدن به حقیقت توحید با قطع تعلّق نفس از عالم کثرات
پس این نظام بر این اساس حرکت میکند و انسان در طول این مسیر بهواسطۀ برخورد با جریانات مختلف، به آن حرکت و نقطۀ تکاملی خودش ـ که عبارت است از قطع تعلّق نفس به عالم کثرات و عالم دنیا و تمرکز در ربط به توحید و اتّجاه به آن حقیقت توحید ـ میرسد. بنابراین خداوند متعال برای هر کسی بر طبق مقتضیات نفسانی او، یک سری مسائل مختلفه و قضایایی که در بستر تغییر و تحوّل قرار دارند، قرار میدهد. حالا اگر انسان از این مسائل عبرت بگیرد و اینها را بهکار ببندد، اینها میتوانند در مسیر تکاملی او قرار بگیرند؛ ولی اگر عبرت نگیرد و بهکار نبندد، دیگر اینها نمیتوانند انسان را به آن نقطه برسانند و این مسئله برای همۀ افراد وجود دارد!
روایات عدیده داریم بر اینکه: «خداوند مؤمنین را بهواسطۀ امراض امتحان میکند.»1 معنای امتحان یعنی تغییر دادن، تبدیل کردن، عوض کردن و از یک مرتبه به
- رجوع شود به الکافی، ج ٢، ص ٢٥٢ ـ ٢٦٠؛ المؤمن، ص ٢٢؛ الأمالی، شیخ طوسی، ص ٦٣٠.