عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
249جوابش این است که نظام عالم بهدست بنده و سرکار نیست!
﴿لَا يُسَۡٔلُ عَمَّا يَفۡعَلُ وَ هُمۡ يُسَۡٔلُونَ﴾؛1 «کسی نمیتواند از آنچه خداوند انجام میدهد بازپرسی کند؛ امّا ما مورد بازخواست و مورد سؤال و جواب قرار داریم!»
در اینکه چرا باید در نظام تربیتی مرض باشد، صحّت باشد، ضیق باشد، گشایش باشد، شکست باشد و فتح و ظفر باشد، ما نمیدانیم! مقصود و منظور از «نمیدانیم» این نیست که رفع مسئولیّت از پاسخگویی داشته باشیم؛ بلکه ما به آنچه مدّ نظر پروردگار است و مشیّت او بر آن اساس تعلّق گرفته احاطه نداریم، و هر کس هم بگوید که احاطه داریم اشتباه و غلط کرده است! ولی صحبت در این است که آنچه که هست همین است! خب حالا که همین است، آیا ما باید در قبال این مشیّت و در قبال این نحوه تربیت و تقدیر مقابله کنیم؟! خب نتیجۀ مقابله چیست؟ به یک کناری انداخته میشویم، عمرمان ضایع میشود و نهتنها در این دنیا خائب و خاسر میشویم، بلکه در آن دنیا هم تازه باید بیاییم و جواب بدهیم، و با توجّه به این قضیّه میدانیم که در آن دنیا زور ما به کسی نمیرسد!
بنابراین بهتر این است که ما بیاییم و خودمان را با این نظام تطبیق بدهیم و با جریان مشیّت الهی سرِ آشتی برداریم و تقدیر این مشیّت را مورد عمل قرار بدهیم. البتّه این مطلبی که خدمتتان عرض میکنم پلّۀ اوّل قضیّه است و کمکم به پلّههای بعد هم میرسیم.
امکان رسیدن به کمال به واسطۀ تطبیق با نظام خلقت
این را تکتک همۀ ما میدانیم که ما به اختیار خود در این دنیا نیامدهایم و اختیار آمدن در این دنیا بهدست ما نبوده است. همینکه پا به عرصۀ وجود گذاشتیم این مسئله منکشف و محرز میشود که خداوند متعال یک پروندهای را برای خصوص این موجود در این دنیا باز کرده است؛ یعنی همینکه یک انسان در این دنیا آمد، مشخّص میشود که خداوند نسبت به این فرد یک عنایت و یک لطف خاصّی دارد، وإلاّ به دنیا نمیآمد! وقتی که در این دنیا قرار گرفتیم، ما یک فرد هستیم از سایر
- سوره انبیاء (٢١) آیه ٢٣.