عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
240کنم و بر شما حکومت کنم و به آرزویم رسیدم، حالا شما میخواهید نماز بخوانید، میخواهید نخوانید! من با علی جنگ کردم که بر شما حکومت کنم و حالا هم رسیدم!»
حالا حدّأقل عمر دیگر این را نگفت! این حکومت میشود حکومت بنیعبّاس و حکومت بنیامیّه!
مقصود امیرالمؤمنین علیه السّلام از تشکیل حکومت
مرحوم آقا میفرمودند: «شما از همین کلام عمَر میتوانید به اختلاف بین امیرالمؤمنین با عمر پی ببرید!» اینکه در صفّین وقتی که در آن کوران جنگ یک نفر میآید و از امیرالمؤمنین راجع به نمازش سؤال میکند که من در نماز یکهمچنین قضیّهای برایم اتّفاق افتاده است، نمازم باطل است یا درست است؟ ابنعبّاس میگوید: «الآن در اینجا علی باید فرماندهی کند!» حضرت فرمودند:
ما برای چه داریم جنگ میکنیم؟ ما این جنگ را برای نماز میکنیم، او هم دارد از این نماز سؤال میکند!1
همین کلام، هدف و غایت امیرالمؤمنین از حکومت را بیان میکند که منظور و مقصود امیرالمؤمنین چیست؟ اگر این مطلب را اهل شام بدانند که امیرالمؤمنین جنگ را نگه داشت تا اینکه جواب سؤال نماز یک نفر را بدهد، آیا اگر آن دریچه را نبسته باشند، به حقّانیّت امیرالمؤمنین نمیرسند؟!
نمونهای از تجلّی حق و توحید در امیرالمؤمنین علیه السّلام
اوّلین نظر امیرالمؤمنین علیه السّلام در حکومت، نظر إله است؛ بعد به عوامل و علل ظاهری نظر میکند! فرق بین امیرالمؤمنین و ما این است. معاویه نظر به کثرات
- برگرفته از: الخصال، ج ١، ص ٢؛ إرشاد القلوب، ج ٢، ص ٢١٧.