
عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
عنوان بصری ج 6
238فطرت دارد، خسرو پرویز هم وجدان دارد، چون اگر فطرت و وجدان نداشت، این کار پیغمبر عبث بود و لغو بود، ولی نمیگذارد آن فطرت و وجدان نور افشانی کند! امّا پادشاه حبشه این کار را میکند و مسلمان میشود و از دنیا میرود و پیغمبر از مدینه بر بدن او نماز میخواند! میگوید: «او الآن از دنیا رفته و جنازهاش هنوز روی زمین است!»1 اینها حساب است دیگر! این نماز میشود شعار اسلام!
تحلیل جریان کشورگشایی در اسلام
خب این یک طرز تفکّر است. امّا جناب عمَر همانطور که خدمتتان عرض کردم میگوید نماز چیست؟ نماز یک ألاّکلنگ است دیگر! اگر ما بگوییم نماز، دیگر مردم به جنگ نمیروند و جهاد نمیکنند!2 ایشان جهاد و کشورگشایی را هدف قرار داده است. ببین تفاوت ره کز کجاست تا به کجا!3
ایشان فقط فتح را مدّ نظر قرار داده است؛ یعنی اینکه اسلام بیاید ممالک و کشورها را بگیرد! خب بعدش چه؟ به قول مرحوم آقا که میفرمودند: «نادرشاه کشورگشای خوبی بود، ولی کشوردار نبود!» کشورگشا بود چون زور داشت و پهلوان بود؛ حتّی گاهی اوقات وقتی که میخواست جایی را فتح کند، خودش جدای از لشکر یک روز جلوتر به آنجا میرفت تا بعد لشکر برسد. اینطور نبود که در خانهاش باشد و مردم را بفرستد، نه خود او زودتر میرفت!
یک شب که باران میآمد، کنار یک آسیاب رفته بود. به آن آسیابان گفت: «من امشب میخواهم اینجا بخوابم!» آسیابان هم در را باز کرد. نادرشاه گفت: «اگر لشکر
- رجوع شود به الخصال، ج ٢، ص ٣٦٠؛ مناقب آل أبیطالب علیهم السّلام، ج ١، ص ١٠٧؛ مجمع البیان، ج ٢، ص ٩١٦.
- رجوع شود به دعائم الإسلام، ج ١، ص ١٤٢؛ علل الشّرائع، ج ٢، ص ٣٦٨؛ المسترشد فی إمامة علیّ بن أبیطالب علیه السّلام، ص ٥١٦؛ حیّ علیٰ خیر العمل، عزّان، ص ٣٦ و ٣٧.
- دیوان حافظ (قزوینی)، غزل ٢:
صلاح کار کجا و من خراب کجا؟ *** ببین تفاوت ره کز کجاست تا به کجا!
