عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
234کنید!» این میشود شعار اسلام! یک وقت میگوییم: «میزنیم پدرتان را درمیآوریم و فلان میکنیم!» یک وقت میگوییم: «ای مردم دنیا، به سوی خدا حرکت کنید! ای مردم دنیا، به سوی عقل حرکت کنید! ای مردم دنیا، به سوی مساوات حرکت کنید!» چقدر تفاوت بین این دو عبارت و این دو تعبیر است!
تأکید علاّمه طهرانی بر ارتباط افراد براساس مشترکات عقلی و انسانی
مرحوم آقا ـ رضوان اللَه علیه ـ در سنۀ ٤٢ و قبل از سنۀ ٤٢ این شعار حکومتی را که ما در دعای افتتاح در شبهای ماه رمضان میخوانیم و از خداوند طلب میکنیم [بهعنوان شعار قرار داده بودند]! امام علیه السّلام میفرماید:
اللَهمّ إنّا نَرغَبُ إلیکَ فی دَولَةٍ کَریمَةٍ؛ خدایا این حکومتی را که میخواهیم ایجاد کنیم، حکومت دنیا نیست؛ این حکومت، حکومت الهی است، دولت کریمه است، دولت بزرگوار است، دولت ارزشمند است!
تُعِزُّ بِها الإسلامَ و أهلَه؛ که اسلام و اهل اسلام را در این دولت و در این حکومت عزیز بداری!
و تُذِلُّ بِها النِّفاقَ و أهلَه؛1 نمیگوید: «مردم دنیا و مشرکین را میزنیم و میکشیم و پرچم اسلام را همۀ جای دنیا [بالا میبریم]؛ نه، [میگوید]: نفاق را در دنیا از بین میبریم! نفاق محکوم است هرجا که میخواهد باشد: نفاق محکوم است پیش اسلام، نفاق محکوم است پیش یهودیّت، نفاق محکوم است پیش ملحدین، نفاق محکوم است پیش نصاریٰ، نفاق محکوم است پیش بودیسم!
تمام این ملل مختلفۀ دنیا و فئات مختلفۀ دنیا در این مسئله اتّفاق دارند که ما باید نفاق را برداریم! کیست که بگوید غلط است؟! آنوقت کیست که پشت کند؟!
- مصباح المتهجّد، ج ٢، ص ٥٨١، فرازی از دعای افتتاح. وظیفۀ فرد مسلمان، ص ٣٥:
«بارپروردگارا، ما جمیع گروه شیعیان با تضرّع و ابتهال به درگاه تو از سویدای دل خواهانیم که دورهای پسندیده پیش آوری که در آن دوران، اسلام و یاورانش را سربلند فرموده و نفاق و پیروانش را ذلیل و خوار گردانی!»
- مصباح المتهجّد، ج ٢، ص ٥٨١، فرازی از دعای افتتاح. وظیفۀ فرد مسلمان، ص ٣٥: