عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
228آن فسق است و ظلم است و تعدّی به حقوق مظلومین و مستضعفین فکری است! پس آزادی در بیان عقائد متقن و ناب اسلامی یکی از مبانی حکومت اسلام است.
ما در حکومت امیرالمؤمنین علیه السّلام این مطلب را میدیدیم. مردم بلند میشدند و اعتراض میکردند که یا علی، آنجای قضیّه اشکال دارد یا آنجا را اشتباه کردی و حضرت جواب میدادند که به این دلیل این کار را کردم و هر کسی در آنجا بود این را میپذیرفت! نمیگفتند که او را بکُشید، اعدامش کنید، به دارش بزنید یا سه چهار سال برایش حبس ببُرید! این حرفها نبوده است!
چون امیرالمؤمنین ترس ندارد! چون امیرالمؤمنین با خدا طرف است و با مردم طرف نیست؛ با سلیقههای مردم طرف نیست، با خوب و بد آمدن مردم طرف نیست! امیرالمؤمنین طرفش خدا است و باید به او حساب و کتاب پس بدهد، لذا إبا ندارد! اگر اشکال میگیرند، بگیرند؛ اگر سبّ میکنند، بکنند! لذا [اگر کسی حرف خلافی بزند] میگوید: «رهایش کنید!»
بیارزش بودن حکومت بدون ارتباط با پروردگار
چرا این نماز در کلام امیرالمؤمنین علیه السّلام به مالک اشتر بهعنوان اساسیترین مسئله در کار مالک اشتر است؟ چون امیرالمؤمنین میگوید: «ای مالک، این حکومت تو بدون تعلّق با خدا پوچ است و ارزش ندارد و یک فِلِس هم نمیارزد! اوّل برو ارتباطت را با خدا درست کن، فردا بیا در میان مردم قضاوت کن! اوّل برو ارتباطت را با خدا درست کن، فردا بیا به داد آن مظلوم برس! وقتی هم که به داد مظلوم میرسی، باید به داد یکی از بندگان خدا برسی، نه با دید کثرت و این شخص خاص و این مورد خاص! باید مسائل را در راستای ربطت با پروردگار مدّ نظر قرار بدهی!»
این شعار حکومتی امیرالمؤمنین علیه السّلام است: «واجعَل لِنَفسک أفضلَ الأوقات؛ بهترین وقت را برای خلوت خود با خدا بگذار!»
این شعار، شعار حکومتیاست؛ نهاینکه یک شعار شخصی باشد. یعنی تمام حکّام اسلام باید این کار را انجام بدهند، و اگر انجام بدهند میدانید چه خواهد شد؟! دیگر این را خودتان بهتر میدانید! تمام افراد و یک یک ما باید این را انجام بدهیم و