
عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
عنوان بصری ج 6
227و ربط با خدا نباشد، حکومت الهی نیست! باید از آنجا گرفت و بعد آن افاضات را در روز پخش کرد! باید اوّل از آنجا گرفت و بعد آثار وجودیاش را برای مردم بیان کرد، توزیع کرد و گسترش داد! حالا آن مسئلۀ اصلی مانده است، آنوقت ما تمام همّ و غمّ خود را بر کثرات و بر این مسائل، جدای از او قرار میدهیم! این خلاف است!
در حکومت امیرالمؤمنین علیه السّلام نکتۀ اصلی نماز است؛ نه حکومت! در حکومت امیرالمؤمنین علیه السّلام نکتۀ اصلی حج است؛ نه حکومت! در حکومت امیرالمؤمنین علیه السّلام نکتۀ اصلی ارتباط با پروردگار است؛ نه پرداختن به امور مردم! پرداختن، مقدّمۀ برای این مسئله است و جای این دو قضیّه نباید با هم خلط بشود! چیزی که در حکومت انبیاء و اولیای الهی بهعنوان مقدّمه است، باید بهعنوان مقدّمه بماند!
وظایف حاکم اسلامی در اجتماع
وظیفۀ حاکم اسلامی در اجتماع این است که رفاه مجتمَع را بهنحو مطلوب فراهم کند و امنیّت را به جامعه بازگرداند، چون شخصی که در یک اجتماع زندگی میکند باید احساس امنیّت کند! اگر شما به کشورهای دیگر رفته باشید، حالا نمیگویم در همۀ آنها، بلکه در بسیاری از آنها وقتی که انسان با افراد آنجا صحبت میکند آنها میگویند: «ما در کشورمان احساس امنیّت میکنیم؛ احساس اینکه شب در منزل دزد نمیآید، چون اگر بیاید با قانون طرف است! احساس اینکه اگر ماشین را در کناری نگه داریم کسی نمیآید آن را و وسایلش را ببرد! احساس اینکه کسی نیست تا به نوامیس ما تعدّی و تجاوز کند!» اینها مسائلی است که حقیقت دارد و شعار نیست!
معنای آزادی در اسلام
وظیفۀ حاکم اسلامی این است که امنیّت را در تمام موارد و در تمام مظاهر خود برای مردم تحصیل کند: امنیّت در مسائل مالی و اقتصادی، امنیّت در مسائل و روابط و معاشرتها، امنیّت در مسائل عقیده و مبانی فکری که این مسئله مهمترین مسائل محوری شغلی حکّام اسلامی را تشکیل میدهد! آزادی در فکر، آزادی در بیان عقیده بدون إعمال غرض و بدون إعمال عناد؛ نه آن آزادیای که در آن إعمال غرض است، نه آن آزادیای که بیبندوباری بخواهد در آن رواج پیدا کند، نه آن آزادیای که هدم دین و هدم اسلام بخواهد در آن بشود؛ چون آن دیگر آزادی نیست، بلکه آن فساد است، آن افساد است،
