عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
226ترجیح میدهی! این یک شخص است؛ امّا امیرالمؤمنین علیه السّلام که حاکم ممالک اسلامی است، در نامهای که به نمایندۀ خود مالکاشتر1 میدهد، برای او کارهای حکومتی را تنظیم میکند که با مردم این کار را بکن، همیشه در را به روی مردم باز نگه دار، مبادا بین خودت و مردم حاجب قرار بدهی تا دست یک شخص ناتوان نتواند به تو برسد و... ! (همۀ اینها را امیرالمؤمنین گفته است! بروید در نهج البلاغه ببینید، از خودم نمیگویم!) بعد در ضمن این مطالب میفرماید: اینها مسائل مربوط به تو و مردم است، امّا مسئلۀ خود و خدایت را فراموش نکن:
و اجعَل لِنفسکَ فیما بَینکَ و بیَن اللَهِ أفضَلَ تِلکَ المَواقیتِ؛2 «بهترین وقت را در ٢٤ ساعت برای ارتباط خودت با خدا قرار بده!»
یعنی زمانی که وقت فراغت تو است، وقتی که گرسنه نیستی، وقتی که مردم هجوم نمیآورند، وقتی که گرفتاری نداری و میدانی که در آن وقت آرامش داری!
هدف امیرالمؤمنین علیه السّلام از حکومت
چرا امیرالمؤمنین اینطور میفرماید؟! چرا نمیفرماید: «برو نماز بخوان»؟! البتّه نماز هم جزء آن است، ولی چرا اینطور میفرماید؟! چون امیرالمؤمنین با این عبارت دارد هدف و غایت از این حکومت را برای ما بیان میکند که غایت و هدف این حکومت رسیدن به خدا است! خدا کجای این قضیّه است؟! حکومتی که در آن تعلّق
- من گاهی اوقات فکر میکنم و میگویم: واقعاً امیرالمؤمنین علیه السّلام که بود؟! و نمایندههایش چه کسانی بودند؟! یک نماینده داشت به نام محمّد بن ابیبکر که به او محمّد بن علی میگفتند،* یک نماینده داشت به نام مالک اشتر، یک نماینده داشت به نام عثمان بن حنیف! اینها نمایندههای امیرالمؤمنین بودند. خب بالأخره گاهی آرزو میکنیم که ای کاش از این نمایندهها ... میگویند آرزو بر جوانان هم که عیب نیست!
*. رجوع شود به شرح نهج البلاغة، ابنأبیالحدید، ج ٦، ص ٥٣؛ الإمامة و السّیاسة، ج ١، ص ٥٥؛ أنساب الأشراف، ج ٥، ص ٥٥٧. - نهج البلاغة (صبحی صالح)، ص ٤٤٠. ولایت فقیه در حکومت اسلام، ج ٤، ص ٩٥:
«بهترین و بافضیلتترین اوقات از تمام اوقاتی را که برای مردم مصرف میکنی وقتی قرار ده که مابین خود و خدا خلوت داری!»
- من گاهی اوقات فکر میکنم و میگویم: واقعاً امیرالمؤمنین علیه السّلام که بود؟! و نمایندههایش چه کسانی بودند؟! یک نماینده داشت به نام محمّد بن ابیبکر که به او محمّد بن علی میگفتند،* یک نماینده داشت به نام مالک اشتر، یک نماینده داشت به نام عثمان بن حنیف! اینها نمایندههای امیرالمؤمنین بودند. خب بالأخره گاهی آرزو میکنیم که ای کاش از این نمایندهها ... میگویند آرزو بر جوانان هم که عیب نیست!