
عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
عنوان بصری ج 6
224الصّلاةُ خیرُ موضوعٍ، إن قُبِلَت قُبِلَ ما سواها، و إن رُدّت رُدّ ما سواها!1
«نماز بهترین مبنایی است که در اسلام نهاده شده است، بهترین کاری است که در اسلام از طرف خداوند تشریع شده نماز است؛ اگر نماز قبول بشود سایر امور قبول میشود وإلاّ نه!»
الصّلاةُ خیرُ موضوعٍ، فمَن شاءَ استکثَر و مَن شاءَ استَقَلَّ!2
اگر واقعاً یک شخص به این روایات و به این کلام نظر کند، قطعاً باید تصوّر دیگری از نماز ـ غیر از آنچه تا بهحال بوده است ـ در خود بهوجود بیاورد!
تصوّر ما بر این است که خداوند چند رکعتی نماز را بر ما واجب کرده است و ما باید به یک نحوی سر و ته آن را هم بیاوریم و از عهدۀ تکلیف بیرون بیاییم و بعد بهدنبال کارمان برویم. مثلاً اگر قرار است سر کار برویم، بهدنبال کارمان برویم؛ اگر قرار است غذا بخوریم، بهدنبال غذایمان برویم؛ اگر قرار بر این است که چند نفر نشستهاند و منتظر صحبت کردن هستند، زود نماز را تمام کنیم و برویم بنشینیم و مشغول صحبت بشویم! این تصوّر ما از نماز است؛ امّا تصوّر اولیای دین از نماز اینطور نیست!
اولیای دین نماز را بهعنوان نقطۀ اصلی و محور برای حیات دنیای خودشان قرار میدهند و بعد بقیّۀ مسائل را با این قضیّه منطبق میکنند و این مسئله هم چیزی نیست که ما از خود دربیاوریم، بلکه روایات ما و کلام معصومین و مرام اولیای خدا بر این مسئله حکایت میکند.
حالا ما نگاه میکنیم و میبینیم که نسبت به نماز اینطور نیستیم! اگر شخصی در منزل بیاید و مهمان باشد با او مشغول صحبت میشویم و از وقت فضیلت نماز
- المقنع، ص ٧٣، با قدری اختلاف.
- الخصال، ج ٢، ص ٥٢٣؛ مکارم الأخلاق، ص ٤٧٢؛ بحار الأنوار، ج ٧٩، ص ٤٧٢، به نقل از الإمامة و التّبصرة. با قدری اختلاف در مصادر.
ترجمه: «نماز بهترین حکم از جانب خداى متعال است، پس هر کس مىخواهد زیاد بجاى آورد و هر کس مىخواهد کم بجاى آورد.» (محقّق)
