عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
223ایشان آوردم. اتّفاقاً سندش هم سند بسیار خوب و متقنی بود. ایشان خیلی تعجّب کردند و گفتند: «عجیب است!» من از تعجّب ایشان و از وجنات ایشان این مسئله را یافتم و اینطور استنباط کردم که کأنّه میخواستند اینطور بفرمایند: «چطور شده است که امام علیه السّلام یکهمچنین مطلبی را بفرمایند؟! این یکی از مسائل و اسراری است که از دهان امام بیرون آمده است!» خلاصه این یک مسئله و یک واقعیّت است.
در حکومت انبیای الهی، مسئلۀ توحید بهعنوان محور برای همۀ شعارها و همۀ حرکتها است، چه حرکتهای خارجی و چه کارهایی که انسان بهعنوان کارهای شخصی، کارهای روزمرّه و کارهای عائلی انجام میدهد. تمام اینها باید براساس و محور توحید باشد!
نمونهای دیگر از دقّت مرحوم علاّمه طهرانی در رعایت موازین اسلامی
در همان زمان یادم است که وقتی یکی از افرادی که به ایشان منتسب بود یک جزوهای نوشته بود و در آن جزوه، عکس یک مشعل و در کنار آن مشعل، آتش را کشیده بود، ایشان فرموده بودند:
مشعل و آتش شعار زرتشتیها است و ما نسبت به این مسئله نباید بیتوجّه بمانیم! خورشید را بکشید! در اینجا باید خورشید بهعنوان چراغ و شمس هدایت مطرح باشد!
یعنی اینقدر دقّت در رعایت موازینی که نشاندهندۀ مکتب است!
یک وقت بین ما و مکاتب دیگر، خصوصیّات، مسائل مفید، مسائل انسانی و ما بهالإشتراکی وجود دارد که طبعاً باید آن مسائل در راستای اهداف مکتب مورد توجّه قرار بگیرد که بعداً عرض میکنم؛ امّا یک وقت شعار سایر مکاتب، غیر از شعاری است که در مکاتب اسلامی مطرح است، در اینجا چون اسلام برای خود شعار دارد، باید همان شعار بهعنوان شعار اصیل اسلامی مورد دقّت قرار بگیرد.
نماز نقطۀ اصلی و محور حیات دنیوی اولیا
مثلاً ما در اسلام نسبت به نماز خیلی نظر داریم. روایاتی که راجع به نماز است و حقیقت ارتباط بین انسان و پروردگار را بیان میکند، نماز را بهعنوان ربط بین انسان و پروردگار ـ که اصلیترین و حیاتیترین نقطۀ زندگانی ما در این دنیا است ـ مطرح میکند: