عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
222علیه السّلام ظهور میکند آیین جدیدی را میآورد!» این یکی از آنها است.
یکی دیگر از آنها ارث براساس اخوّت ایمانی است. در زمان رسول خدا این مسئله ارث بود، منتها نسخ شد1 تا زمان امام زمان علیه السّلام که وقتی حضرت ظهور میکنند این را به همان طریقۀ اوّلیّۀ خود برمیگردانند. الآن ارث براساس روابط و براساس نسب است؛ امّا وقتی که حضرت ظهور کنند، ارث براساس اخوّت ایمانی برمیگردد؛ یعنی برادران ایمانی و آنهایی که با همدیگر صیغۀ برادری خواندهاند از یکدیگر ارث میبرند!2 این یکی از آن مسائلی است که در آن موقع خواهد بود، ولی ظاهراً این قضیّه در شرایط فعلی باید مسدود و سربسته بماند تا إنشاءاللَه این مطلب در وقت خودش روشن بشود. علیٰکلّحال مسئله این است.
ما در آن مجلس در حضور مرحوم آقا ـ رضوان اللَه علیه ـ در همان سالهای آخر حیات ایشان این روایت را مطرح کردیم که امام صادق علیه السّلام به آن راوی میفرمایند:
آیا تو تا بهحال دست در جیب رفیق و شریک خودت و برادر ایمانی خودت کردهای تا پول برداری و بروی؟
گفت: «نه!» حضرت فرمودند: «در آن زمان اینطور خواهد شد!»
وقتی که از منبر پایین آمدم، مرحوم آقا به اندرونی آمدند و گفتند: «این روایت را در کجا دیدهای؟! من این روایت را ندیدهام!» گفتم: «این روایت هست!» و برای
- الفصول المختارة، ص ١٧٤؛ فقه القرآن، ج ٢، ص ٣٢٥ و ٣٤٥؛ هدایة الأمّة، ج ٨، ص ٣٠٤؛ وسائل الشّیعة، ج ٢٦، ص ٦٥.
- الخصال، ج ١، ص ١٦٩؛ دلائل الإمامة، ص ٤٨٥؛ من لا یحضره الفقیه، ج ٤، ص ٣٥٢.