عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
137لباس را برای افراد در شرایط عادی اختیار کرده است. حالا ممکن است در بعضی از شرایط لباس تفاوت پیدا بکند، مثلاً در زمستان در بعضی از مناطق به یک نحو دیگری باشد، ولی در شرایط عادی به این کیفیّت است. و همانطوریکه از روایات و اخبار پیدا است، این لباس همان عمامه و رداء است که فقط اختصاص به روحانی ندارد و همۀ افراد میتوانند بپوشند1 و إنشاءاللَه هرچه زودتر ما شاهد یکهمچنین وضعیّتی از هر جهت مناسب، در حکومت اسلامی و حکومت امام زمان هستیم!2
تأثیر شرایط مکان و زمان در نحوۀ پوشش انسان
یادم است در همان موقع وقتی که مرحوم آقا این مطالب را میفرمودند، یکی از دوستانمان آقای دکتر سجّادی ـ خدا ایشان را حفظ کند ـ در منزل ما بود. ایشان به من گفت: «فلانی، روی این حساب و براساس این مطالبی که امروز آقا میگفتند من هم
- جهت اطّلاع از سنّت اهلبیت علیهم السّلام راجع به کیفیّت تلبّس، رجوع شود به الکافی، ج ٦، ص ٤٤١، کتابُ الزِّیِّ و التَّجَمُّلِ و المُروءَة؛ وسائل الشّیعة، ج ٥، ص ٥، أبوابُ أحکامِ المَلابِس.
- الکافی، ج ٦، ص ٤٤٤:
«أحمَدُ بنُ محمّدٍ عَن محمّدِ بنِ یَحیَی عَن حَمّادِ بنِ عُثمانَ قالَ: کُنتُ حاضِرًا عندَ أبیعَبدِاللَهِ علیه السّلام إذ قالَ لَهُ رَجُلٌ: ”أصلَحَکَ اللَهُ ذَکَرتَ أنّ عَلیَّ بنَ أبیطالِبٍ علیه السّلام کانَ یَلبَسُ الخَشِنَ یَلبَسُ القَمیصَ بِأربَعَةِ دَراهِمَ و ما أشبَهَ ذَلِکَ و نَریٰ عَلَیکَ اللِّباسَ الجَیِّدَ!“ قالَ: فَقالَ لَهُ: ”إنّ عَلیَّ بنَ أبیطالِبٍ علیه السّلام کانَ یَلبَسُ ذَلِکَ فی زَمانٍ لا یُنکَرُ، و لو لَبِسَ مِثلَ ذَلِکَ الیَومَ لَشُهِرَ بِهِ. فَخَیرُ لِباسِ کُلِّ زَمانٍ لِباسُ أهلِهِ غَیرَ أنّ قائِمَنا إذا قامَ لَبِسَ لِباسَ عَلیٍّ علیه السّلام و سارَ بِسیرَتِهِ!“»
ترجمه: «حَمّاد بن عثمان نقل میکند: نزد امام صادق علیه السّلام حاضر بودم که مردی به آن حضرت عرض کرد: ”خداوند امر شما را سامان دهد، فرمودید که علیّ بن ابیطالب علیه السّلام لباس زبر و خشن به تن میکرد و پیراهن چهار دِرهَمی میپوشید و اینگونه عمل مینمود، ولی شما را میبینیم که لباس نیکو بر تن میکنید!“
حضرت فرمود: ”همانا امیرالمؤمنین علیه السّلام در زمانی چنین میپوشید که این روش را ناپسند نمیداشتند، و اگر در این زمان چنین میپوشید انگشتنما میشد! بهترین لباس در هر زمانی لباس اهل آن زمان است؛ جز اینکه چون قائم ما قیام نماید، لباس علی علیه السّلام را بر تن خواهد کرد و به سیرۀ او رفتار خواهد نمود!“» (محقّق)