عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج 6
132صلاحیّت، ملاک انتخاب مسئول در مکاتب الهی
امّا در مکتب الهیّین که همان مکتب انبیای الهی و ائمّه علیهمالسّلام و وُلات منتصَب از ناحیۀ آنها و اولیای الهی است، مسئلۀ خودیّت و محوریّتِ خود اصلاً معنا ندارد، بلکه مسئله براساس محوریّت توحید و رعایت و انتخاب اصلح است؛ حالا آن اصلح هر کسی که میخواهد باشد!
در حکومت الهیّین، فرد اصلح به حال نظام و مصالح نظام در میان مردم جا دارد؛ و شخص غیر اصلح هر کسی که میخواهد باشد و با هر سابقهای که میخواهد باشد ـ چه سابقۀ مبارزاتی داشته باشد یا نداشته باشد ـ [جایی ندارد]؛ چون در این نظام، مهم رعایت صلاحیّت او است و در اینجا آن شخص باید مطرح باشد؛ یعنی آن شخصی که صلاحیّت دارد!
و اگر ما مسائل نفسی را کنار بگذاریم و به دور از اغراض و مسائل جانبی و کثرات توجّه کنیم، تشخیص دادن اصلح چندان مشکل نیست، و اگر چنانچه انسان بینه و بیناللَه قلبش را صاف کند میتواند او را تشخیص بدهد. این اساس، اساس محوریّت در مکاتب الهی است؛ لذا آیات قرآن بر این مسئله تصریح دارد.
رعایت محوریّت توحید در نامه نگاریهای علاّمه طهرانی در سنۀ چهل و دو
نامههایی که مرحوم آقا در همان اوان سنۀ ٤٢ برای افراد به اینطرف و آنطرف میفرستادند، حکایت از همین محوریّت دارد. مسئلۀ مهم در تمام این نامهها مسئلۀ توحید و محوریّت حرکات افراد براساس آن است.
در یکی از نامههایی که برای مرحوم آیةاللَه میلانی1 ـ رحمةاللَه علیه ـ مینویسند،
- مرحوم آیةاللَه میلانی مرد بسیار خوب و بسیار متّقی و دور از هویٰ بود. ایشان در آن زمان به بعضی از افراد گفته بودند:
تمام نامههایی که از هر شخصیّتی برای من میآید، وقتی من این نامه را میخوانم آن را کنار میگذارم؛ ولی تنها نامهای را که همیشه با خود در جیبم نگه میدارم و در هر فرصتی باز میکنم و آن را مطالعه میکنم، نامۀ آقای آقا سیّد محمّدحسین است که وقتی ایشان برای من نامه میدهد این نامه در جیب من هست و تا مدّتها، مدام در هر فرصتی و هر از چند گاهی این نامه را باز میکنم و یک نگاهی به آن میاندازم و نیرو میگیرم (عبارت ایشان این بود!) و این نامه هیچگاه آن تازگی و طراوت خودش را برای من از دست نمیدهد!*
*. رجوع شود به افق وحی، ص ٥٣٣.
- مرحوم آیةاللَه میلانی مرد بسیار خوب و بسیار متّقی و دور از هویٰ بود. ایشان در آن زمان به بعضی از افراد گفته بودند: