
عنوان بصری ج 6
تدبیر در امور اجتماعی و حکومت
جلد ششم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» است که در محرم سال های 1422 و 1423 ایراد فرمودهاند و اینک همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر است. مجلد ششم از این مجموعه، در موضوع تبیین «تدبیر در امور اجتماعی» و «مبانی حکومت اسلامی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میشود. اهم مطالب مندرج در این مجلد عبارتند از: معنای عدم تدبیر عبد نسبت به خویش در کلام امام صادق علیه السّلام نقش نظم در عالم هستی و اهمیت آن در زندگی اجتماعی انسان تفاوت مکاتب الهی با مکاتب مادی در مسئله حکومت مکاتب الهی و نظام حکومتی اسلام، مبتنی بر توحید محوری و جلب خشنودی خداوند است هدف حکومت در اسلام اجرای احکام و در غیر اسلام منافع شخصی است از لازمه توحید محوری نگاه یکسان داشتن به همه انسانهاست. از مختصات حکومت اسلامی مرز عقیدتی به جای مرز جغرافیایی است رسیدن به جامعۀ عادلانه، رشد معنویت و ارزشهای اخلاقی مختصات شعارهای اسلامی است نظام تربیتی انسان از منظر اسلام هدف اصلی در نظام تربیتی اسلام، رسیدن به کمال انسانی است تسلیم در برابر مشیت الهی مقدمه رسیدن به کمالات انسانی است ضرورت و اهمیت مشورت در حکومت اسلامی وجوب التزام به تعهدات ابتدایی و ضمن العقدی و اهمیت آن تعهّد و تخصّص شرط واگذاری مسئولیت به افراد ضرورت توجبه به تأمین امنیّت اخلاقی و عدالت اجتماعی تربیت و تزکیه نفس، هدف مهم حکومت اسلامی اهمّیت خلوص نیّت در حکومت اسلام تبیین عالم تکوین و عالم تشریع و بیان رابطه میان آن دو وظیفه سالک اطاعت پذیری و عمل به تکلیف است إتقان و استحکام عمل در سیر و سلوک إلی اللَه لزوم توجه به نظم و تدبیر در امور شخصی عمل به تعهدات اخلاقی و شرعی مقدمه مسایل سلوکیه است وظایف فردی و اجتماعی سالک براساس نظام تکاملی و تربیتی عالم چگونگی مواجهه با مسائل اجتماعی درمکتب عرفان اهمّیت و آثار عمل به تعهّدات الهی و اخلاقی
عنوان بصری ج 6
104برای از بین بردن معاویه حرکت میکنند1 و این جنگ هجده ماه طول میکشد!2 آیا امیرالمؤمنین فرمودند که ما در این جنگ پیروز میشویم؟! نفرمودند! راجع به جنگ صفّین حتّی یک کلام هم نداریم که امیرالمؤمنین گفته باشند ما در این جنگ پیروزیم؛ چون نحوۀ جنگ با معاویه، نحوهای بود که اصلاً مسئلۀ پیروزی در آن مطرح نبود، بلکه فقط مسئلۀ عمل به تکلیف در اینجا مطرح بود! بعد جریان به صلح کشیده میشود و برمیگردند و امیرالمؤمنین در ظاهر شکست میخورند،3 بهجهت اینکه خود آن حضرت برای نبرد با معاویه رفته بود.
بعد وقتی برمیگردند، مسئلۀ جنگ نهروان پیش میآید.4 پس از دفع منافقین و خوارجِ نهروان، امیرالمؤمنین علیه السّلام خطبهای دارد که در آنجا میفرماید:
سَأجهَدُ فی أن أُطَهِّرَ الأرضَ مِن هذا الشّخصِ المَعکوسِ و الجِسمِ المَرکوس؛5 «من تمام جُهدم را بهکار میبندم تا زمین را از لوث وجود این انسان واژگون برهانم!»
این همّت و مشی امیرالمؤمنین علیه السّلام است. بعد حضرت شروع به صحبت کردن میکند و مطالب، خللها و نقایصی را که در صفّین بهوجود آمد و منجر به شکست امیرالمؤمنین شد، آنها را میشمارند. با وجود تمام این مسائل، همینکه افراد آمادۀ برای حرکت بهسوی شام میشوند،6 ضربت ابنملجم میآید!7 امیرالمؤمنین
- رجوع شود به وقعة صفّین، ص ٢٧ ـ ١٣١؛ أنساب الأشراف، ج ٢، ص ٢٧٥؛ تاریخ الطّبری، ج ٤، ص ٥٦٣؛ الفتوح، ج ٢، ص ٤٩٤.
- إرشاد القلوب، ج ٢، ص ٢٤٨.
- رجوع شود به الأخبار الطّوال، ص ١٩١ ـ ١٩٦؛ وقعة صفّین، ص ٤٩٧ ـ ٥٢١.
- رجوع شود به الأخبار الطّوال، ص ٢٠٥ ـ ٢١١.
- نهج البلاغة (صبحی صالح)، ص ٤١٨.
- رجوع شود به الأخبار الطّوال، ص ٢١١ ـ ٢١٣.
- رجوع شود به همان، ص ٢١٢ ـ ٢١٤.
