آموزه‌های معرفت ج 3

خطور کرد؟!» حالا اینکه انجام بدهی یا ندهی، یک مسئلۀ دیگری است! می‌گویند: «چرا این فکر به ذهن تو خطور کرد؟!» اگر آن شخص بگوید: «خدایا، این فکر به ذهن من خطور نکرده است!» خداوند می‌فرماید: ﴿أَتَيۡنَا بِهَا﴾؛ تماشا کن! فیلم و آپارات¹ را روشن می‌کنند؛ آن‌هم چه آپاراتی؟ نه آپاراتی که فیلم است تا ما بگوییم: «خدایا، [خودت] ساخته‌ای و مونتاژ کرده‌ای!» مگر الآن مونتاژ نمی‌کنند؟! یک چیزهایی درست کرده‌اند که همه چیز را مونتاژ می‌کند. امّا خدا آپارات را روشن می‌کند و خود عمل انسان را جلو می‌آورد؛ نه‌اینکه فیلم درست کنند و در استودیو ببرند و این‌طرف و آن‌طرفش را ببُرند و سانسور کنند و یک‌دفعه قسمتی از فیلم را به قسمت دیگر وصل کنند! نه آقاجان، خدا در آن وقت عمل انسان را می‌آورد و در مقابل او می‌گذارد و می‌گوید: «بفرمایید!» در آن وقت انسان سرش را پایین می‌اندازد. خداوند می‌فرماید: «شما در فلان‌وقت نسبت به رفیقت این اجحاف را کردی!» آن شخص می‌گوید: «نه خدایا، من انجام نداده‌ام! ملائکه حوصله نداشتند و چون ساعت دوازده شب بود خوابشان می‌آمد، لذا همین‌طوری و عوضی نوشته‌اند!» خدا می‌فرماید: «ملائکۀ ما اشتباه نمی‌کنند.» ما خوابمان می‌بَرد ولی ملائکه بیدارند و حتّی آن خوابی را هم که می‌بینیم می‌نویسند، چه رسد به بیداری‌های ما! آنها وقتی ما خواب می‌بینیم دارند می‌نویسند و می‌گویند: «بفرمایید، شما این خواب را دیده‌ای؛ آپارات را روشن کرده‌ایم و بیا ببین!» خود آن عمل و حرف در مقابل انسان قرار می‌گیرد. خداوند دائماً به ما مهلت می‌دهد و این حلم او است.

تفاوت حلم مورد نظر امام سجّاد علیه السّلام با اقسام دیگر آن

 البتّه منظور از حلم در کلام امام سجّاد غیر از این مواردی است که من گفتم؛ چون این حلم، حلمی نیست که به نفع ما تمام شود بلکه به ضرر ما تمام می‌شود. حلمی که خدا براساس آن، جزای انسان را نمی‌دهد، حلمی نیست که از پسِ آن غفران آید، بلکه حلمی است که خود آن حلم جزای ما خواهد شد؛ منتها جزایی است که فردا صدای آن