آموزه‌های معرفت ج 3

پاسخ به شبهۀ‌ نیّت مهم است نه انجام عمل!

 این شخص اشتباه کرده است! شخصی که صفای باطن و نیّت صالح داشته باشد نمی‌تواند تمرّد کند و خود را گول بزند و از بار مسئولیّت شانه خالی کند! اگر خود را گول زد، صفای باطن ندارد و مشمول خبث و کدورت و ظلمت باطن است؛ مگر اینکه حکم به شخص نرسد و از آن اطّلاع نداشته باشد، مثلاً نداند حج برای او واجب شده است؛ یا خداوند او را مستطیع و متمکّن نکرده است یا مریض شده و مال ندارد و امثال‌ذلک، ولی بگوید: «خدایا، اگر حج برای من واجب شود به هر کیفیّتی به حج می‌روم.» امّا این‌طور نباشد که اگر متمکّن شود و قدرت پیدا کند، بگوید: «ما نیّتمان خیر است، چرا پولمان را به اینها بدهیم تا بخورند!» یا بگوید: «وقتی نیّتمان صالح است، چرا نماز بخوانیم؟!» نه‌خیر، قضیّه این‌طور نیست! این شخص دارد خود را گول می‌زند و دائماً به دوْر وجدان خود پرده می‌اندازد و وجدان هم مدام به او نهیب می‌زند و می‌گوید: «عبدی که در مقام اطاعت است، نمی‌تواند مخالفت کند!» از یک طرف وجدان و از یک طرف نفس امّاره بر این شخص هجوم می‌آورند، و اینجا بزنگاه قضیّه و محلّ تصمیم‌گیری است که کدام‌یک از این دو را بر دیگری مقدّم کند. در اینجا باید خدا به داد انسان برسد!

 انسان می‌تواند تشخیص بدهد و به آن حکمی که ضمیر و نفس او استنباط کرده، ترتیب اثر بدهد و آن را محقّق کند، ولی به‌خاطر یک سری مسائل و جریانات دیگر آن را انجام نمی‌دهد و می‌گوید: «اگر این کار را نکنم، آن عمل نمی‌شود!» و کم‌کم آن صلابت و استحکام مسئله سست می‌شود و وقتی سست شد، دیگر انسان راحت از کنار آن می‌گذرد! این همان خود را گول زدن است!

اقسام اعمال و کیفیّت صدق حلم بر آنها

 آیۀ شریفه می‌فرماید: ﴿و إِنِّي لَغَفَّارٞ لِّمَن تَابَ وَءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا ثُمَّ ٱهۡتَدَىٰ﴾.¹ حضرت سجّاد علیه السّلام در اینجا می‌فرماید: