آموزه‌های معرفت ج 3

جبروت که جنبۀ امریِ عالم وجود است. البتّه به یک معنای دیگر که معنای عام باشد، خلق یک معنای دیگری دارد که [بحث] جنبۀ فلسفی پیدا می‌کند و حالا دیگر وارد آن قضیّه نمی‌شویم، که [در آن معنا] فقط آن حیثیّت تعلّقیّه را امر می‌گویند، بدون أیّ ظهورٍ و بدون هیچ‌گونه ظهور خارجی! و آن جنبۀ ربطی، امر است که همان جنبۀ ارادۀ پروردگار نسبت به ظهورات اشیاء است؛ و امّا خود ظهورات ولو مجرّدات، مشمول عالم خلق هستند که البتّه این معنا، معنای توسیعی است. در آیۀ دیگر می‌فرماید:

﴿يَعۡلَمُونَ ظَٰهِرٗا مِّنَ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَهُمۡ عَنِ ٱلۡأٓخِرَةِ هُمۡ غَٰفِلُونَ﴾؛¹ «اینها فقط ظاهر حیات دنیا را می‌گیرند، ولی از آخرت غافل هستند.»

 یعنی فقط همین ظاهر حیات دنیا را می‌بینند؛ همین چیزهایی که در این حیات دنیا، در این رفت و آمدها، در این حرکت‌ها، در این داد و ستدها و در این آمد و شدها است؛ و امّا از آنچه در پشت قضیّه هست، بی‌اطّلاع هستند.

حیثیّت امری و خلقی أعمال انسان

 عمل انسان هم دو جنبه دارد: یک جنبه، جنبۀ ظاهر؛ همان جنبه‌ای که انسان انجام می‌دهد. مثلاً الآن من دارم صحبت می‌کنم. این صحبت من دو جنبه دارد: یک جنبۀ ظاهر دارد؛ همان جنبه‌ای که شما می‌شنوید و این ضبط‌هایی هم که الآن در دور و بر من هستند، دارند این را ضبط می‌کنند. اینها جنبۀ ظاهر را ضبط می‌کند؛ یعنی عیناً همان کیفیّتی که وارد گوش می‌شود و از پردۀ صماخ گوش رد می‌شود و وارد عصب می‌شود و آن عصب به قسمت شنوایی مغز می‌برد، تبدیل به یک صوت و موج الکتریکی می‌شود و به‌واسطۀ جابه‌جایی آن ذرّات مغناطیسی بر روی نوار ضبط می‌شود و آن هِد اینها را با آن نیروی الکتریسیته به آن نوار منتقل می‌کند. این جنبه، جنبۀ ظاهری است. این جنبۀ ظاهری، وسیله و آلت ادراکش هم آلت و وسیلۀ ظاهری است؛ یعنی گوش و خصوصیّات در گوش و امثال‌ذلک تا به آن سیستم عصبی مرکزی مغز برسد.

 این صحبت من یک جنبۀ دیگری هم دارد که آن جنبۀ باطنی است. آن جنبه‌ای