ترجمۀ تفسیر المیزان ج 20

بوده كه به نظر ما تميز، و به نظر بعضى‌¹ حال از مطلبى است كه از سياق‌ ﴿إِنَّهَا لَإِحْدَى اَلْكُبَرِ﴾ فهميده مى‌شود، و به قول آن مفسر معنايش اين است كه قرآن در حالى كه بيم‌رسان است، از آيات كبراى الهى است، و به نظر ما معنايش اين مى‌شود كه قرآن از حيث انذار و بيم‌رسانى از آيات كبراى حق است.

بعضى وجوه ديگرى ذكر كرده‌اند كه قابل اعتناء نيست، مثلا يكى‌² گفته: صفت پيغمبر است، و آيه متصل به اول سوره و تقدير آن «قم نذيرا للبشر فانذر» است. و آن ديگرى‌³

گفته: صفت خداى تعالى است.

﴿لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ﴾ 

اين جمله انذار را عموميت مى‌دهد به همه بشر، چه آن‌ها كه ايمان بياورند و چه آن‌ها كه نياورند و جمله «لمن شاء» بدل است از كلمه «بشر» و جمله‌ ﴿أَنْ يَتَقَدَّمَ...﴾ مفعول كلمه «شاء» است، و منظور از «تقدم»، پيروى كردن از حق است كه مصداق خارجيش ايمان و اطاعت است، و منظور از «تاخر»، پيروى نكردن است كه مصداقش كفر و معصيت است و معنايش اين است كه: از اين جهت از بزرگترين آيات الهى است كه نذير است براى همه بشر، چه آن‌هايى از شما كه حق را پيروى مى‌كنند، و چه آن‌هايى از شما كه حق را پيروى نمى‌كنند، و احدى نيست كه بى‌رابطه با قرآن باشد.

بعضى‌⁴ گفته‌اند: جمله‌ ﴿أَنْ يَتَقَدَّمَ﴾ در موضع رفع است تا مبتدا باشد، و جمله «لمن شاء» خبر آن است، و مثل اين است كه بگويى: «لمن توضأ ان يصلى - كسى كه وضو گرفته مى‌تواند نماز بخواند» پس معنى مطلق است يعنى «كسى كه تقدم را بخواهد مى‌تواند متقدم شود، و كسى كه تاخر را بخواهد مى‌تواند متاخر باشد» و يا مثل كلام خداى تعالى است كه در جاى ديگر فرموده: ﴿فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ﴾، و مراد از تقدم و تاخر، سبقت گرفتن و نگرفتن به سوى خير است.

معناى اينكه فرمود: ﴿كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ﴾ و مراد از استثناء ﴿إِلاَّ أَصْحَابَ اَلْيَمِينِ﴾ 

﴿كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ﴾ 

حرف «باء» در «بما» به معناى باى فارسى و يا به معناى «بسبب» است، و يا به معناى «در مقابل» است، و كلمه «رهينة» به معناى رهن و گروگان است، هم چنان كه زمخشرى در كشاف گفته: كلمه «رهينة» در آيه ﴿كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ﴾ مؤنث رهين نيست، كه كسى خيال كند چون كلمه «نفس» مؤنث است، رهينه نيز مؤنث آمده، چون اگر