ترجمۀ تفسیر المیزان ج 20

اسطوره‌ها و افسانه‌هاى قديمى است؟ بعد از آنكه همه فكرهايش را كرد اينطور اندازه‌گيرى كرد كه بگويد: قرآن سحرى از كلام بشر است، چون بين زن و شوهر و پدر و فرزند جدايى مى‌اندازد.

﴿فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ﴾ اين جمله - به طورى كه از سياق بر مى‌آيد - نفرينى است بر او، نظير جمله‌ ﴿قَاتَلَهُمُ اَللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ﴾¹و جمله‌ ﴿ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ﴾ تكرار همان نفرين و تاكيد آن است.

﴿ثُمَّ نَظَرَ ثُمَّ عَبَسَ وَ بَسَرَ ثُمَّ أَدْبَرَ وَ اِسْتَكْبَرَ فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلاَّ سِحْرٌ يُؤْثَرُ إِنْ هَذَا إِلاَّ قَوْلُ اَلْبَشَرِ﴾ 

اين آيات حال وليد را كه بعد از تفكير و تقدير به خود گرفته بود ممثل مى‌سازد، و با لطيف‌ترين و در عين حال رساترين تمثيلى مجسم مى‌كند، چون معناى اينكه فرموده‌ ﴿ثُمَّ نَظَرَ﴾ به طورى كه از سياق استفاده مى‌شود - اين است كه: وى بعد از تفكير و تقدير مثل كسى نظر كرد كه مى‌خواهد درباره امرى كه از او نظريه خواسته باشند، نظريه بدهد.

﴿ثُمَّ عَبَسَ وَ بَسَرَ﴾ 

فعل «عبس» از ماده عبوس است كه به معناى تقطيب چهره است، در مجمع البيان مى‌گويد: عبوس كردن چهره و تقطيب و تكليح آن در معنا نظير همند، و جامع همه، ترش كردن رو، و گرفتگى صورت است در مقابل طلاقت و بشاشت كه به معناى گشاده‌رويى است. و فعل «بسر» از مصدر «بسور» است، كه به معناى بى‌ميلى و كراهت نمايان از چهره است. پس معناى جمله اين است كه وليد بعد از نظر كردن، چهره خود را گرفت و اظهار كراهت نمود².

﴿ثُمَّ أَدْبَرَ وَ اِسْتَكْبَرَ﴾ 

«ادبار از هر چيزى» به معناى اعراض از آن است، و «استكبار» به معناى امتناع ورزيدن از در كبر و طغيان است، و اين دو يعنى ادبار و استكبار از احوالات روحى و درونى است، و اگر آن را فرع و نتيجه تمثيل بر نظر و عبوس و بسور كه از احوالات ظاهر و محسوس آدمى است گرفته، از اين جهت است كه اثر ادبار و استكبار وليد در ظاهر حالش هم اثر گذاشته، و آن اثر را قرآن كريم نقل كرده كه گفت: ﴿إِنْ هَذَا إِلاَّ سِحْرٌ...﴾، و به همين جهت اين جمله را با فاى تفريع و نتيجه‌گيرى عطف كرده، فرمود: ﴿ثُمَّ أَدْبَرَ وَ اِسْتَكْبَرَ فَقَالَ إِنْ هَذَا...﴾ و گر نه مى‌توانست اين را هم با كلمه «ثم» عطف كند.

﴿فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلاَّ سِحْرٌ يُؤْثَرُ﴾ 

يعنى در نتيجه ادبار و استكبار، باطن خود را اينطور