ترجمۀ تفسیر المیزان ج 19

حوادثى كه برايشان پيش مى‌آورد داناتر است، و چون داناتر است وقتى به ايشان خبر مى‌دهد كه به زودى مبعوثشان مى‌كند، و بعد از مردن بار ديگر زنده‌شان نموده جزاى اعمالشان را چه خير و چه شر مى‌دهد، ديگر چاره‌اى جز تصديقش ندارند، پس هيچ عذرى براى تكذيب كنندگان خبرهايى كه او در كتابش داده باقى نمى‌ماند، و يكى از آن خبرها بعث و جزا است، هم چنان كه خودش فرمود: ﴿أَ لاَ يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اَللَّطِيفُ اَلْخَبِيرُ﴾¹و نيز فرموده: ﴿كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْداً عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ﴾².

پس حاصل مفاد آيه اين شد كه: ما شما را خلق كرده‌ايم، و مى‌دانيم كه با شما چه مى‌كنيم، و به زودى آنچه بنا داريم در باره شما انجام خواهيم داد، و اينك به شما خبر مى‌دهيم كه به زودى زنده‌تان مى‌كنيم، و در برابر آنچه مى‌كرديد جزايتان خواهيم داد، با اين حال چرا خبرهايى را كه در كتاب نازل بر شما به شما مى‌دهيم تصديق نمى‌كنيد؟ 

در اين آيه و آيات بعديش التفاتى از غيبت به خطاب بكار رفته، چون قبلا مردم غايب فرض شده بودند، مى‌فرمود: ﴿هَذَا نُزُلُهُمْ يَوْمَ اَلدِّينِ﴾ اين پذيرايى از ايشان است در روز جزا، ولى در ابتداى آيات مورد بحث مردم مخاطب قرار گرفته‌اند، روى سخن به ايشان كرده مى‌فرمايد: ﴿نَحْنُ خَلَقْنَاكُمْ﴾، و اين دگرگون كردن سياق براى اين بوده كه در آيات مورد بحث بناى توبيخ آنان را داشته، و در توبيخ، خطاب مؤكدتر از غيبت است، و گفتن اينكه شما چنين و چنانيد مؤثرتر از گفتن ايشان چنين و چنانند مى‌باشد.

﴿أَ فَرَأَيْتُمْ مَا تُمْنُونَ﴾ 

كلمه «تمنون» مضارع جمع حاضر از مصدر امناء است، و «امناء» به معناى ريختن نطفه است، كه منظور از آن در اينجا ريختن در رحم زنان است، و معناى آيه اين است كه: به من خبر دهيد در خلقت انسانها شما پدران و مادران غير از ريختن نطفه چه نقشى داريد؟ 

﴿أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ اَلْخَالِقُونَ﴾

آيا شما آن نطفه را به صورت انسانى مثل خود در مى‌آوريد، يا خالق آن ماييم و تبديلش به صورت بشر به دست ما صورت مى‌گيرد؟