ترجمۀ تفسیر المیزان ج 19

نوشيدن بلافاصله بعد از خوردن است، (در فارسى هم مى‌گوييم روى غذا آب نوشيد) و كلمه «هيم» جمع هيماء است، و «هيماء» آن شترى را گويند كه مبتلا به بيمارى هيام - به ضمه هاء - شده باشد، و بيمارى «هيام» آفتى است كه شتران بدان مبتلا مى‌شوند، مانند بيمارى استسقاء (در آدميان) كه حيوان از شدت عطش آب مى‌خورد، ولى رفع عطش نمى‌شود، و هم چنان مى‌نوشد تا بميرد، و يا به معناى درد شديدى است كه بدان مبتلا مى‌گردد، و از شدت درد مى‌ميرد.

بعضى‌¹ گفته‌اند: منظور از هيم، ريگزار است كه هيچ وقت از آب سير نمى‌شود.

و معناى آيه اين است كه: شما اى گمراهان تكذيب كننده، پس از خوردن از درخت زقوم از آبى جوشان خواهيد نوشيد، مانند نوشيدن شتر هيماء، و يا نوشيدن ريگزار كه هرگز از نوشيدن سيراب نمى‌شود. اين جمله آخرين جمله‌اى است كه رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) مامور شد كفار را به آن مخاطب سازد.

﴿هَذَا نُزُلُهُمْ يَوْمَ اَلدِّينِ﴾

اين است پذيرايى از ايشان در روز دين، يعنى روز جزا، و كلمه «نزل» به معناى هر خوردنى و نوشيدنى است كه ميزبان به وسيله آن از ميهمان خود پذيرايى مى‌كند و حرمتش را پاس مى‌دارد.

و معناى آيه اين است كه: اينها كه در باره طعام و شراب آنان گفتيم، پذيرايى گمراهان تكذيب‌گر است. پس در اينكه عذاب آماده شده آنان را، پذيرايى خوانده، نوعى تهكم و طعنه زدن است، و آيه شريفه كلام خداى تعالى است خطاب به رسول گراميش، چون اگر اين جمله نيز كلام رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) بود، و خطاب در آن به ضالين بود، بايد مى‌فرمود: «هذا نزلكم - اين است پذيرايى از شما» ولى مى‌بينيم كه فرموده: «اين است پذيرايى از ايشان».

بحث روايتى‌

در الدر المنثور است كه ابن مردويه و ابن عساكر از طريق عروة بن رويم از جابر بن عبد اللَّه روايت كرده كه گفت: وقتى سوره واقعه نازل شد و در آن آمده: ﴿ثُلَّةٌ مِنَ اَلْأَوَّلِينَ وَ قَلِيلٌ