ترجمۀ تفسیر المیزان ج 19

شجاعت و شفقت بر ضعفا باشد و اشاره با كلمه «اولئكم» به اقوامى است كه اخبارشان ذكر شده، يعنى قوم نوح و عاد و ثمود و قوم لوط و آل فرعون. و استفهام در آيه انكارى است.

و معناى آيه چنين است: آنهايى كه از شما كفر مى‌ورزند بهتر از اين امت‌ها كه به عذاب خدا هلاك شدند نيستند، تا آنان مشمول عذاب بشوند، و اينان نشوند.

و ممكن است خطاب در جمله «ا كفاركم» به عموم مسلمانان و كفار نباشد، بلكه تنها به كفار باشد، به اين عنايت كه كفار، قوم رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) بودند، و معلوم است كه كفار در ميان كفار بودند، چون خود آنان بوده‌اند، و از اين جهت فرموده: كفار شما.

و ظاهرا جمله‌ ﴿أَمْ لَكُمْ بَرَاءَةٌ فِي اَلزُّبُرِ﴾ نيز اين است كه: خطاب در آن به عموم مسلمانان و كفار باشد، و كلمه «زبر» جمع زبور است، و زبور به معناى كتاب است. ولى بعضى‌ها¹ گفته‌اند: مراد از زبر كتابهاى آسمانى است، كه بر انبيا (علیه السلام) نازل شد.

و معناى آيه اين است كه: نه، آن طور نمى‌پرسيم، بلكه مى‌پرسيم آيا در كتب آسمانى از ناحيه خدا سندى نوشته شده كه شما ايمن از عذاب و بازخواست هستيد هر چند كه كافر باشيد و هر جرمى را مرتكب شويد؟! 

﴿أَمْ يَقُولُونَ نَحْنُ جَمِيعٌ مُنْتَصِرٌ﴾ 

كلمه «جميع» به معناى مجموع است، و مراد از آن يكى شدن مجتمع آنان از حيث اراده و عمل است، و كلمه «انتصار» به معناى انتقام، و يا به معناى يارى كردن يكديگر است، هم چنان كه در قرآن آنجا كه گفتگوى مردم در قيامت را حكايت مى‌كند فرموده: ﴿مَا لَكُمْ لاَ تَنَاصَرُونَ﴾².

و معناى آيه اين است كه: نه، بلكه مى‌پرسيم آيا كفار مى‌گويند ما مردمى هستيم مجتمع و متحد كه از هر كسى كه بخواهد به ما صدمه‌اى وارد آورد انتقام مى‌گيريم؟ و يا اين است كه ما يكديگر را يارى مى‌كنيم و شكست نمى‌خوريم؟

﴿سَيُهْزَمُ اَلْجَمْعُ وَ يُوَلُّونَ اَلدُّبُرَ﴾ 

الف و لام در كلمه «الجمع» الف و لام عهد ذكرى است، مى‌فهماند گفتار در باره همان جمعى است كه قبلا ذكر شده بود، و الف و لام در كلمه «الدبر» الف و لام جنس