ترجمۀ تفسیر المیزان ج 19

﴿إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِباً إِلاَّ آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ﴾ 

كلمه «حاصب» به معناى بادى است كه با خود، ريگ و سنگ بياورد، و مراد از آن، بادى است كه بر قوم لوط مسلط شد، و سجيل منضود بر سر آنان ريخت.

در مجمع البيان مى‌گويد: كلمه «سحر» زمانى كه نكره باشد (و با تنوين استعمال شود) به معناى سحرى از سحرها است، در اين حال گفته مى‌شود «رأيت زيدا سحرا من الاسحار - من زيد را در سحرى از سحرها ديدم» ولى هنگامى كه منظورت از آن سحر همين امروز باشد (بدون تنوين استعمال مى‌شود) مثلا مى‌گويى «أتيته بسحر» و «أتيته سحر»¹. و معناى آيه روشن است.

﴿نِعْمَةً مِنْ عِنْدِنَا كَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ شَكَرَ﴾ 

كلمه «نعمة» مفعول له براى فعل «نجيناهم» است، و معنى مجموع فعل و مفعولش اين است كه: ما ايشان را نجات داديم، براى اينكه اين نجات نعمتى باشد از ناحيه ما، نعمتى كه ايشان را بدان اختصاص داديم، چون ايشان نسبت به ما شاكر بودند، و جزاى شكر در درگاه ما نجات است.

﴿وَ لَقَدْ أَنْذَرَهُمْ بَطْشَتَنَا فَتَمَارَوْا بِالنُّذُرِ﴾ 

ضمير فاعلى در جمله «أنذرهم» به لوط بر مى‌گردد، و معناى جمله اين است كه:

لوط ايشان را انذار كرد. و كلمه «بطشه» به معناى گرفتن و دستگير كردن با شدت است، و كلمه «تمارى» كه مصدر فعل «تمارى» است به معناى اصرار بر جدال، و طرف را به شك انداختن است، و كلمه «نذر» به معناى انذار است.

و معناى آيه اين است كه: سوگند مى‌خورم كه لوط قوم خود را از دستگير كردن به شدت ما زنهار داد، ولى آنها با وى در انذار و زنهارش مجادله كردند.

﴿وَ لَقَدْ رَاوَدُوهُ عَنْ ضَيْفِهِ فَطَمَسْنَا أَعْيُنَهُمْ فَذُوقُوا عَذَابِي وَ نُذُرِ﴾ 

منظور از «مراوده قوم لوط از ميهمانان او» اين است كه از او خواسته‌اند ميهمانان خود را كه همان فرشتگان باشند تسليم ايشان كند، و منظور از «طمس ديدگان ايشان» محو ديدگان ايشان است، و در جمله‌ ﴿فَذُوقُوا...﴾ التفاتى از غيبت به خطاب شده، چون در اول آيه قوم لوط غايب فرض شده بودند، و در اين جمله روى سخن به خود آنان كرده، مى‌فرمايد: پس بچشيد عذاب مرا، و غرض از اين التفات اين بوده كه بيشتر توبيخشان كرده باشد، و كلمه