ترجمۀ تفسیر المیزان ج 17

مؤلف: در بعضى از روايات آمده كه: خداى سبحان براى اهل محشر تجلى مى‌كند، به جلوه‌اى كه آنان را از غير به خود مشغول مى‌سازد مادامى كه آن تجلى هست به هيچ چيز ديگر توجه ندارند. و مراد از اين تجلى برطرف شدن همه حجاب‌هايى است كه بين آنان و آفريدگارشان وجود داشت، نه اينكه مراد ديدن به چشم باشد، چون ديدن به چشم تنها از راه مقارنه جهات و ابعاد صورت مى‌گيرد، و خداى تعالى در جهت قرار ندارد و چنين چيزى در حق خداى تعالى محال است. 

در كتاب اعتقادات صدوق از امام علیه السلام روايت كرده كه فرمود: هر كس گوش به سخن كسى بدهد، به همين مقدار او را پرستيده اگر گوينده از خدا بگويد شنونده خدا را پرستيده و اگر از ابليس بگويد ابليس را پرستيده‌¹. 

و در كافى به سند خود از محمد بن سالم از امام ابى جعفر علیه السلام روايت كرده كه در ضمن حديثى فرمود: اينكه در روز قيامت اعضاى بدن عليه آدمى شهادت مى‌دهد، مربوط به آدم مؤمن نيست، بلكه اين راجع به كسانى است كه: عذاب خدا بر آنان حتمى شده باشد، و اما مؤمن نامه عملش را به دست راستش مى‌دهند، همچنان كه خداى تعالى فرمود: ﴿فَمَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولَئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتَابَهُمْ وَ لاَ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً﴾ پس آن كسى كه نامه‌اش را به دست راستش دهد، اينگونه اشخاص خود كتاب خويشتن را مى‌خوانند، و ذره‌اى ظلم نمى‌شوند². 

و در تفسير عياشى از مسعدة بن صدقه از امام صادق از جدش علیه السلام روايت كرده كه فرمود: امير المؤمنين در آن خطبه‌اش كه راجع به اوصاف قيامت است، فرمود: خداوند بر دهنها مهر مى‌زند و ديگر كسى نمى‌تواند سخنى بگويد، بلكه به جاى زبان دستها سخن مى‌گويند، و پاها شهادت مى‌دهند، و پوست بدن‌ها به زبان مى‌آيند، و به آنچه كرده‌اند ناطق مى‌شوند، پس نمى‌توانند هيچ جريانى را از خدا كتمان كنند³. 

مؤلف: و در اين معنا رواياتى ديگر هست، كه - ان شاء الله تعالى - بعضى از آن‌ها را در تفسير سوره «حم سجده» آيه 20 نقل مى‌كنيم، و بعضى ديگر از آن‌ها را در تفسير آيه‌ ﴿إِنَّ اَلسَّمْعَ وَ اَلْبَصَرَ وَ اَلْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُلاً﴾⁴ نقل كرديم.