ترجمۀ تفسیر المیزان ج 16

مناسب با مقام همان معناى اول است، چون مقام، مقام انذار و بصيرت و عبرت است، و مناسب با چنين مقامى اين است كه: سرانجام گنه‌كاران كه همان «سوء العذاب» است به رخ آنان كشيده شود، نه اينكه بگوييم: «زنهار گناه مكنيد كه سرانجام كسانى كه قبل از شما گناه كردند اين شد كه به بزرگترين گناهان يعنى تكذيب آيات خدا و استهزاى آن دچار شدند». 

﴿اَللَّهُ يَبْدَؤُا اَلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ﴾ 

بعد از آنكه حجت بر معاد را ذكر كرد و تكذيب بسيارى از مردم را خاطرنشان ساخت، نتيجه را به طور خلاصه بيان فرمود، و آن اين است كه: آغاز و انجام به دست خداى سبحان است، و همه به سوى او بازمى‌گردند، و مراد از خلق، مخلوقات است، و به همين جهت ضمير جمع را به آنان برگردانيد، و فرمود «ترجعون - برمى‌گردانده مى‌شويد». 

﴿وَ يَوْمَ تَقُومُ اَلسَّاعَةُ يُبْلِسُ اَلْمُجْرِمُونَ﴾ 

اين آيه حال مجرمين را بيان مى‌كند، كه بعد از قيام ساعت يعنى برگشتن به سوى خدا براى حساب و جزاء، چه حالى دارند. و كلمه «يبلس» از مصدر «ابلاس» است، كه: به معناى نوميدى از رحمت خداست، كه منشا همه شقاوتها و بدبختى‌ها است.

﴿وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ مِنْ شُرَكَائِهِمْ شُفَعَاءُ وَ كَانُوا بِشُرَكَائِهِمْ كَافِرِينَ﴾

 اين جمله مى‌خواهد بفرمايد: اين گروه با ياسى كه از ناحيه اعمال خودشان دارند، از شفاعت خدايانى هم كه در دنيا شريك خدا گرفته بودند، و به آن اميد، آنها را مى‌پرستيدند، و مى‌گفتند: «﴿هَؤُلاَءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اَللَّهِ﴾ اينها شفيعان ما، نزد خدايند»، مايوس خواهند شد، و عبادت بت‌ها را پنهان خواهند كرد «﴿وَ كَانُوا بِشُرَكَائِهِمْ كَافِرِينَ﴾ پرستشى را كه نسبت به شركاء داشتند پنهان مى‌كنند»، چون كلمه «كافرين» به معناى «ساترين» است.

﴿وَ يَوْمَ تَقُومُ اَلسَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ يَتَفَرَّقُونَ … مُحْضَرُونَ﴾ 

در مجمع البيان گفته: كلمه «روضة» به معناى بستانى است كه حسن منظر و خوشبويى او به نهايت رسيده باشد¹، و در مفردات گفته: كلمه «حبر» به معناى اثر نيكى است كه همه آن را مستحسن بدارند، - تا آنجا كه گفته: - معناى‌ ﴿فِي رَوْضَةٍ يُحْبَرُونَ﴾ اين است كه: در باغى فرح مى‌كنند، بقدرى كه اثر و نشانه تنعم در سيمايشان ظاهر شود².