ترجمۀ تفسیر المیزان ج 16

«فلان ركب الفرس - فلانى سوار اسب است»، و اگر در آيه مورد بحث با حرف «فى» متعدى شده، بدان جهت است كه سوار كشتى شدن نوعى استقرار گرفتن يا منزل كردن را متضمن است، و معناى آيه اين است كه: چون با استقرار در كشتى سوار بر آن مى‌شوند، (و يا چون در كشتى مستقر مى‌شوند، در حالى كه سوار بر آنند)، خداى را به خلوص مى‌خوانند، و معناى بقيه آيه روشن است، مى‌خواهد يك تناقض ديگر از تناقض‌هاى مشركين را حكايت كند كه در يك حال خدا را به خلوص مى‌خوانند، و چون بر آنان منت مى‌نهد و نجاتشان مى‌بخشد كفران نعمت مى‌كنند.

﴿لِيَكْفُرُوا بِمَا آتَيْنَاهُمْ وَ لِيَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ﴾ 

لام در كلمه «ليكفروا» و هم چنين در كلمه «ليتمتعوا» لام امر است، و معلوم است كه وقتى بزرگى زيردست خود را به چيزى امر مى‌كند كه دوست ندارد، مى‌خواهد او را تهديد كند، مثل اينكه خود شما به فرمانبرتان بگوييد: هر چه مى‌خواهى بكن، و نيز مانند اين تهديد خداى تعالى كه فرموده: ﴿اِعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ﴾¹.

بعضى‌² از مفسرين احتمال داده‌اند كه: «لام مذكور لام غايت باشد، و معناى آيه اين است كه: مشركين اين كارها را مى‌كنند كه كفران نعمت كرده باشند، كفران آن نعمت‌هايى كه ما به ايشان داديم، و نيز اين كارها را مى‌كنند تا به خيال خود لذت برده باشند»، ولى وجه اول با ذيل آيه كه مى‌فرمايد «﴿فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ﴾ به زودى خواهند دانست» بهتر مى‌سازد، و مؤيد آن، اين آيه است كه در سوره روم، آيه 34 مى‌فرمايد: «﴿لِيَكْفُرُوا بِمَا آتَيْنَاهُمْ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ﴾ كفر بورزند به آن نعمت‌ها كه به ايشان داديم، آرى خوش بگذرانيد كه به زودى خواهيد فهميد» و به همين جهت بعضى‌³ از قاريان «لام» در كلمه‌ ﴿وَ لِيَتَمَتَّعُوا﴾ را با سكون خوانده‌اند، چون غير از لام امر هيچ لام ديگرى به سكون خوانده نمى‌شود.

﴿أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا حَرَماً آمِناً وَ يُتَخَطَّفُ اَلنَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ﴾ 

منظور از «حرم آمن» مكه و پيرامون آن است، كه خداى تعالى آن را به دعاى ابراهيم (علیه السلام) مامن خلق قرار داد، كلمه «تخطف» مانند كلمه «خطف» به معناى قاپيدن چيزى به سرعت، و دزديدن آن است، چون آن روز عرب كارش غارت يكديگر بود، و از چپاول‌گرى امرار معاش مى‌كرد، و همواره اين قبيله به آن قبيله حمله مى‌كرد، و مى‌كشت و اسير