ترجمۀ تفسیر المیزان ج 16

آن است كه بنده به ياد خدا باشد، براى اينكه هر چند فرموده: ﴿فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ﴾¹ ولى در اين معامله تنها بنده سود مى‌برد».

بعضى‌² ديگر گفته‌اند: «معنايش اين است كه: خدا به ياد بنده‌اش باشد مهم‌تر است از نماز بنده» بعضى‌³ ديگر گفته‌اند: «معنايش اين است كه: خدا به ياد بنده‌اش باشد از هر چيزى مهم‌تر است».

بعضى‌⁴ ديگر گفته‌اند: «معنايش اين است كه: ذكر كردن بنده، خدا را در نماز از ساير اركان نماز مهمتر است» بعضى‌⁵ ديگر گفته‌اند: «ذكر كردن بنده، خدا را در نماز مهمتر است از اينكه او را در خارج نماز ذكر كند» بعضى‌⁶ ديگر چنين معنا كرده‌اند: «كه ذكر كردن بنده، خدا را از ساير كارهايش مهم‌تر است».

بعضى ديگر چنين گفته‌اند: «درست است كه نماز از فحشاء و منكرات نهى مى‌كند، اما اينكه بنده خدا در هنگام رويارويى با گناه به ياد خدا بيفتد كه او را از آن گناه نهى كرده مهم‌تر است».

بعضى‌⁷ ديگر گفته‌اند: كلمه «اكبر» از معناى برترى عارى است، و با اينكه براى آن درست شده، در اينجا آن را افاده نمى‌كند، پس لازم نيست چيزى باشد كه ذكر الله از آن مهم‌تر باشد، و از اين قبيل «افعل التفضيل» ها در قرآن آمده، كه معناى تفضيل و برترى را نمى‌دهد مانند آيه «﴿مَا عِنْدَ اَللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اَللَّهْوِ﴾ آنچه نزد خدا است از لهو بهتر است»، چون مى‌دانيم لهو خوب نيست، تا آنچه نزد خدا است خوبتر باشد.

اينها اقوال و نظريه‌هايى است مختلف كه ما از بحث پيرامون آنها خوددارى نموديم، چون اختصار را ترجيح داديم، و دقت در آيه براى خواننده كافى است از بحث كردن ما، علاوه بر اين خود خواننده مى‌داند كه بعضى از اين وجوه تحكم و بيهوده حرف زدن است.

﴿وَ اَللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ﴾ يعنى خدا مى‌داند آنچه را كه شما از خير و شر انجام مى‌دهيد، و چون مى‌داند بر شما لازم است كه مراقب او باشيد، و از او غافل نگرديد، و بنابراين جمله مورد بحث مخصوصا بنا بر قول اول مردم را تحريك و تشويق بر مراقبت مى‌كند.

﴿وَ لاَ تُجَادِلُوا أَهْلَ اَلْكِتَابِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلاَّ اَلَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ﴾ 

بعد از آنكه در جمله‌ ﴿اُتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ﴾، رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) را