ترجمۀ تفسیر المیزان ج 16

و منظور از اينكه فرمود: ﴿إِنَّهُ هُوَ اَلْعَزِيزُ اَلْحَكِيمُ﴾، اين است كه: او عزيزى است كه هر كس را يارى كند خوار نمى‌شود و حكيمى است كه هر كس را حفظ كند ضايع نمى‌شود، ذليل نمى‌شود و حكيمى است كه هر كس جانب او را رعايت كند او تنها و بى‌كسش نمى‌گذارد.

﴿وَ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَ يَعْقُوبَ﴾ 

معنى اين جمله ظاهر است.

﴿وَ آتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِي اَلدُّنْيَا وَ إِنَّهُ فِي اَلْآخِرَةِ لَمِنَ اَلصَّالِحِينَ﴾ 

كلمه «اجر» به معناى جزايى است كه در مقابل عملى قرار گيرد، و عايد صاحب عمل شود، و فرق بين «اجر» با «اجرت» اين است كه: اجرت تنها در پاداش‌هاى دنيايى به كار مى‌رود، ولى كلمه «اجر» هم در پاداشهايى دنيايى استعمال مى‌شود و هم آخرتى.

و نيز فرق بين «اجر» و «جزاء» اين است كه: كلمه «اجر» تنها در پاداش‌هاى خير و نافع استعمال مى‌شود، ولى جزاء هم در خير و هم در شر، هم در نافع و هم در مضر.

معنى و مورد استعمال كلمه «اجر» و مقصود از اينكه در باره ابراهيم (عليه السلام) فرمود: ﴿وَ آتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِي اَلدُّنْيَا﴾ 

همان طور كه گفتيم كلمه اجر، هم در پاداشهاى دنيوى به كار مى‌رود و هم اخروى، ليكن در كلام خداى تعالى غالبا در پاداشهاى اخروى به كار رفته، كه خدا براى بندگان مؤمن خود تهيه ديده، كه يا عبارت است از مقامات قرب، و يا درجات ولايت، كه يكى از آنها بهشت است، آرى در بعضى از آيات قرآنى در پاداش دنيايى نيز به كار رفته، مانند آيه‌ ﴿إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَ يَصْبِرْ فَإِنَّ اَللَّهَ لاَ يُضِيعُ أَجْرَ اَلْمُحْسِنِين﴾¹ كه حكايت كلام يوسف (علیه السلام) است، و نيز مانند آيه‌ ﴿وَ كَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي اَلْأَرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْهَا حَيْثُ يَشَاءُ نُصِيبُ بِرَحْمَتِنَا مَنْ نَشَاءُ وَ لاَ نُضِيعُ أَجْرَ اَلْمُحْسِنِينَ﴾² كه در اين دو آيه كلمه «اجر» بر پاداش دنيوى اطلاق شده است.

﴿وَ آتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِي اَلدُّنْيَا﴾ ممكن است مراد از اين اجر، اجر دنيوى نيكو باشد، آن وقت مناسب‌تر آن است كه بگوييم كلمه «فى الدنيا» متعلق به «اجر» است، نه به «ايتاء - دادن» و اى بسا اين معنا به آيه‌اى ديگر تاييد شود، كه مى‌فرمايد: ﴿وَ آتَيْنَاهُ فِي اَلدُّنْيَا حَسَنَةً وَ إِنَّهُ فِي اَلْآخِرَةِ لَمِنَ اَلصَّالِحِينَ﴾³  چون ظاهرا مراد از «حسنه» همان زندگى و عيش نيكو است، و مراد از