ترجمۀ تفسیر المیزان ج 16

بيان آيات‌

اين چند آيه، آيات آخر اين سوره است، و در آن به رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) وعده جميل مى‌دهد كه به زودى بر او منت نهاده و قدر و منزلتش را بلند مى‌كند، و نفوذ كلمه‌اش مى‌دهد، و دينش را بر ساير اديان برترى مى‌بخشد، و امنيت و سلامتى را بر او و مؤمنين به او گسترش مى‌دهد، همان طور كه اين كار را در باره موسى و بنى اسرائيل كرد، و در حقيقت آيات قبل هم كه داستان موسى (علیه السلام) را بيان مى‌كرد براى بيان همين نكته بود.

معناى آيه: ﴿إِنَّ اَلَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ اَلْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلىَ مَعَادٍ﴾ و وجوه مختلفى كه در باره مراد از «معاد» در آن گفته شده است‌

﴿إِنَّ اَلَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ اَلْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلىَ مَعَادٍ...﴾ 

كلمه «فرض» - بطورى كه گفته‌اند ¹- به معناى واجب كردن است، و بنابراين معناى جمله‌ ﴿فَرَضَ عَلَيْكَ اَلْقُرْآنَ﴾ اين است كه: واجب كرده بر تو عمل به قرآن را، يعنى عمل به آن احكامى كه در آن است، پس در حقيقت در اين كه ايجاب را به خود قرآن نسبت داده مجاز در نسبت به كار برده.

از اين معنا بهتر، تفسيرى است كه بعضى‌² كرده‌اند و گفته‌اند: «معناى آن اين است كه: واجب كرده بر تو تلاوت و خواندن آن را به مردم، و اينكه آن را به مردم برسانى، و به احكامش عمل كنى» چون اين معنا با جمله‌ ﴿لَرَادُّكَ إِلىَ مَعَادٍ﴾، به بيانى كه در معناى آن خواهد آمد بهتر مى‌سازد.

﴿لَرَادُّكَ إِلىَ مَعَادٍ﴾ كلمه «معاد» اسم محل عود، يا اسم زمان عود است، و مفسرين در معناى اين محل، و يا زمان اختلاف كرده‌اند. بعضى‌³ گفته‌اند: مراد مكه است، و بنابراين آيه شريفه وعده‌اى است كه خداى تعالى به پيامبر گرامى‌اش مى‌دهد كه به زودى او را بعد از آنكه از مكه هجرت كرد دوباره به مكه برمى‌گرداند.

بعضى‌⁴ ديگر گفته‌اند: مراد از آن مرگ است. و بعضى‌⁵ گفته‌اند: قيامت است. بعضى‌⁶ ديگر گفته‌اند: محشر است. بعضى‌⁷ ديگر آن را مقام محمود دانسته‌اند، كه همان