ترجمۀ تفسیر المیزان ج 14

كرده است.

پس معلوم شد كه مراد از «اهتداء» در آيه شريفه همان شرطى است كه ساير آيات قرآنى نيز بدان راهنمايى فرموده و آن عبارت است از پيروى پيغمبر در امر دين و دنيا، و به عبارت ديگر اهتداء به ولايت رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) است.

اين را گفتيم تا حال آنچه در تفسير جمله‌ ﴿ثُمَّ اِهْتَدىَ﴾ گفته‌اند روشن شود و معلوم گردد كه هيچ يك صحيح نيست، مثلا بعضى‌¹ گفته‌اند: معناى اهتداء اين است كه شخص ملازم ايمان باشد، يعنى در ايمانش استمرار داشته باشد، و ما دام الحياة بر آن پايدار باشد.

بعضى‌² ديگر گفته‌اند كه: معنايش اين است كه در ايمان خودش شك نكند. بعضى‌³ ديگر گفته‌اند: يعنى به سنت رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) عمل كند، و راه بدعت را نرود، بعضى‌⁴ ديگر گفته‌اند: اهتداء اين است كه بداند براى عملش ثوابى است كه با آن پاداش داده مى‌شود. بعضى‌⁵ ديگر گفته‌اند اهتداء عبارت است از پاك كردن دل از اخلاق ذميمه و زشت. بعضى‌⁶ ديگر گفته‌اند: عبارت است از اينكه عقيده خود را از اينكه دچار خرافات گردد حفظ كند و نگذارد از هيچ جهت اعتقاد باطل و مخالف حق با آن آميخته گردد. چون اهتداء به اين معنا چيزى است زائد بر ايمان و عمل صالح، و منظور همه اين مفسرين هم اين است كه براى اهتداء معنايى بياورند كه غير از ايمان به خدا و عمل صالح، و چيزى زائد بر آن باشد، ولى براى هيچ يك از آن‌ها دليلى نيست.

بيان آيات راجع به رفتن موسى (عليه السلام) به «طور» و گمراه شدن بنى اسرائيل با پرستش گوساله سامرى و باز گشت موسى (عليه السلام) به سوى آنان و...

﴿وَ مَا أَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ يَا مُوسىَ … لِتَرْضىَ﴾ .

اين آيه حكايت گفتگويى است كه ميان خداى سبحان و موسى در باره ميعاد طور واقع شده كه آن هنگامى كه تورات در طور نازل مى‌شد، و داستانش در سوره اعراف مفصلا آمده.

ظاهر سياق مى‌رساند كه پرسش خداى تعالى پرسش از علت جلو افتادن موسى از بنى اسرائيل در رفتن به طور است، گويا جا داشت موسى بايستد تا قوم خود را هم همراه ببرد يعنى با هم بروند، چرا او عجله كرد و جلو افتاد؟ «﴿وَ مَا أَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ يَا مُوسىَ﴾ اى موسى! چه چيزى تو را بر آن وا داشت كه از قومت جلو بيفتى؟» در پاسخ عرضه داشت: ﴿هُمْ أُولاَءِ عَلىَ أَثَرِي﴾ يعنى قوم من اين است، دارند دنبالم مى‌آيند، و به زودى به من ملحق مى‌شوند، «﴿وَ