ترجمۀ تفسیر المیزان ج 14

بنا به گفته وى برگشت معناى اصطناع موسى به اين است كه خداى تعالى او را براى خود اختصاص داد، و آن وقت موقعيت كلمه «لنفسى» كاملا روشن مى‌شود، و اما بنا بر معناى اول، از نظر سياق مناسب‌تر آن است كه بگوييم «اصطناع» متضمن معناى اخلاص است، و به هر حال معناى آن اين است كه من تو را خالص براى خودم قرار دادم، و همه نعمتهايى كه در اختيار تو است همه اينها از من و احسان من است، و در آن غير من كسى شركت ندارد، پس تو خالص براى منى، آن وقت مضمون آيه مورد بحث با آيه‌ ﴿وَ اُذْكُرْ فِي اَلْكِتَابِ مُوسىَ إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصاً﴾ ¹. روشن مى‌شود.

از اينجا معلوم مى‌شود اينكه بعضى‌² گفته‌اند: مراد از اصطناع، اختيار است، و معناى اختيار خدا موسى را براى خود اين است كه او را حجت ميان خود و خلق خود قرار دهد، به طورى كه كلام او و دعوتش كلام و دعوت وى باشد، و نيز گفتار بعضى‌³ ديگر كه گفته‌اند: مراد از كلمه «لنفسى» براى وحى و رسالت من است، و نيز گفتار ديگران كه گفته‌اند: يعنى «براى محبتم» هيچ يك درست نيست، چون به دون دليل مقيد كردن است.

و نيز روشن مى‌شود كه اصطناع و احسان نمودن خدا موسى را براى خود، يكى از منت‌هاى مذكور است، بلكه از بزرگترين نعمتهاى او بوده است و ممكن هم هست جمله ﴿وَ اِصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي﴾ ، عطف تفسيرى بر جمله‌ ﴿جِئْتَ عَلىَ قَدَرٍ﴾ باشد و اينكه فخر رازى بر اين معنا اعتراض كرده كه وسط واقع شدن نداء ميان آن و منت‌هاى مذكور - با اينكه اصطناع هم در سلك آن منت‌ها باشد - سازگارى ندارد و به همين جهت بهتر است آن را تمهيد و زمينه چينى براى فرستادن او و برادرش نزد فرعون دانست.

اعتراضش وارد نيست، براى اينكه حكمت وسط واقع شدن نداء منحصر در آنچه او گفته نيست، شايد وجه ديگر آن، احترام بيشتر موسى (علیه السلام) و لطف به وى و نزديك كردنش به موقف انس باشد، تا زمينه فراهم شود براى التفات بار دوم، از تكلم مع الغير به تكلم وحده، يعنى جمله‌ ﴿وَ اِصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي﴾ .

﴿اِذْهَبْ أَنْتَ وَ أَخُوكَ بِآيَاتِي وَ لاَ تَنِيَا فِي ذِكْرِي﴾ 

در اين جمله امر سابق تجديد مى‌شود و در آن خطاب تنها متوجه موسى (علیه السلام) شده بود و مى‌فرمود ﴿اِذْهَبْ إِلىَ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغىَ﴾ ولى در اين جمله برادرش را هم به وى