ترجمۀ تفسیر المیزان ج 14

كرد، با اينكه قبلا در جمله «فاعبدنى» عبادت را به طور عموم ذكر كرده بود، و خلاصه اگر بعد از آن عام، خصوص اين خاص را ذكر كرد، بدين جهت بود كه هم اهميت نماز را برساند، و هم بفهماند كه نماز از هر عملى كه خضوع عبوديت را ممثل كند، و ذكر خداى را به قالب در آورد، آن چنان كه روح در كالبد قرار مى‌گيرد، بهتر است. و بنابراين معنا، كلمه «لذكرى» از باب اضافه مصدر به مفعول خودش است، و لام آن براى تعليل است، و اين جار و مجرور متعلق به كلمه «اقم» مى‌باشد و حاصل معنايش اين است كه: عبادت و يادآوريت از من را با عمل نماز تحقق بده، همچنانكه مى‌گويند: «بخور براى اينكه سير شوى، و بنوش براى اينكه سيراب گردى» اين آن معنايى است كه از مثل سياق مورد بحث به ذهن تبادر مى‌كند.

وجوه عديده‌اى كه در ذيل جمله: ﴿وَ أَقِمِ اَلصَّلاَةَ لِذِكْرِي﴾ گفته‌اند

در معناى جمله «لذكرى» اقوال بسيارى است، بعضى‌¹ گفته‌اند: جار و مجرورى است متعلق به كلمه «اقم» ، كه ما نيز همين را گفتيم. بعضى‌² ديگر گفته‌اند: متعلق است به كلمه «صلاة» بعضى‌³ ديگر گفته‌اند: متعلق است به جمله «فاعبدنى» 

و نيز در باره «لام» آن، بعضى‌⁴ گفته‌اند: لام تعليل است. بعضى‌⁵ آن را لام توقيت دانسته‌اند، كه معنايش «نماز بخوان هنگام ذكر من» و يا «نماز بخوان هنگامى كه آن را فراموش كردى، يا از تو فوت شد، و سپس به يادت آمد» ، بنابراين نظير «لام» در جمله‌ ﴿أَقِمِ اَلصَّلاَةَ لِدُلُوكِ اَلشَّمْسِ﴾⁶ مى‌باشد.

و نيز در معناى «ذكر» ، بعضى‌⁷ گفته‌اند: مراد از آن، ذكر لفظى است كه نماز هم مشتمل بر آن است. بعضى‌⁸ ديگر گفته‌اند: مراد از آن ذكر قلبى است كه مقارن نماز است، و با نماز تحقق يافته، يا مترتب بر آن مى‌شود، همانطور كه مسبب از سبب پديد مى‌آيد. بعضى‌⁹

ديگر احتمال داده‌اند كه مراد از آن، ذكر قبل از نماز باشد. بعضى ديگر گفته‌اند: مراد از آن اعم از ذكر قلبى و قالبى است.

اختلاف ديگرى در اضافه ذكر به ياى متكلم دارند كه چه نحوه اضافه‌اى است؟ بعضى‌¹⁰ گفته‌اند: اضافه مصدر به مفعول خودش است. بعضى‌¹¹ ديگر گفته‌اند: اضافه مصدر به