ترجمۀ تفسیر المیزان ج 13

اصلاح باشد «تبذير» گفته نمى‌شود، هر چند كه زياد باشد¹.

اشاره به وجه اينكه فرمود: اسرافكاران برادران شياطين هستند

و جمله‌ ﴿إِنَّ اَلْمُبَذِّرِينَ كَانُوا إِخْوَانَ اَلشَّيَاطِينِ﴾ تعليلى است بر نهى از تبذير، و معنايش اين است كه اسراف مكن زيرا كه اگر اسراف كنى از مبذرين - كه برادران شيطانند - خواهى شد.

و گويا وجه برادرى مبذرين و اسراف كنندگان با شيطان‌ها اين باشد كه اسراف كاران و شيطان از نظر سنخيت و ملازمت مانند دو برادر مهربان هستند كه هميشه با همند، و ريشه و اصلشان هم يك پدر و مادر است هم چنان كه آيه شريفه‌ ﴿وَ قَيَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَاءَ﴾²، و آيه ﴿اُحْشُرُوا اَلَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْوَاجَهُمْ﴾ ³(كه مقصود از ازواج در اينجا همان قرناء در آيه قبلى است) و آيه‌ ﴿وَ إِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي اَلغَيِّ ثُمَّ لاَ يُقْصِرُونَ﴾⁴ همين معنا را مى‌رساند.

و از همين جا معلوم مى‌شود كه تفسير آن مفسر⁵ كه آيه را به قرين و دوستان شيطان‌ها، تفسير كرده بهتر است از تفسيرى‌⁶ كه ديگرى به معناى اتباع و پيروان شيطان گرفته است.

و مراد از كلمه شيطان در جمله‌ ﴿وَ كَانَ اَلشَّيْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً﴾ همان ابليس است كه پدر شيطان‌ها است، و شيطان‌ها ذريه و قوم و قبيله او هستند، بنا بر اين، لام «شيطان» لام عهد ذهنى است و همچنين مى‌شود لام را لام جنس بگيريم كه مراد از شيطان، جنس شيطان باشد و به هر حال كفر ورزيدن شيطان نسبت به پروردگار خود از اين جهت است كه او نعمتهاى خدا را كفران نموده و آنچه از قوه و قدرت و ابزار بندگى از جانب خدا به او داده شده، همه را در راه اغواء و فريب بندگان خدا و وادار كردن آنان به نافرمانى و دعوتشان به خطاكارى و كفران نعمت مصرف مى‌كند.

و از آنچه گذشت اين معنا روشن گرديد كه چرا اول شيطان را به صيغه جمع (شياطين) و بعدا به صيغه مفرد (شيطان) آورد، آيه كريمه ابتدا خواسته بفهماند كه هر اسراف كننده‌اى برادر شيطان خويش است، پس همه اسراف‌كاران برادران شيطان‌هايند. و اما در