ترجمۀ تفسیر المیزان ج 13

وحى فرستاد كه غم مخور دنيايى است كه به دست مى‌آورند (و در آخرت بهره‌اى ندارند) رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) خوشحال شد، و اين است معناى آيه‌ ﴿وَ مَا جَعَلْنَا اَلرُّؤْيَا اَلَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِلنَّاسِ﴾ يعنى ما اين پيشامد را مايه امتحان مردم قرار داديم‌¹.

مؤلف: اين روايت را تفسير برهان هم از ثعلبى نقل كرده كه او در تفسير خود بدون ذكر سند از سعيد بن مسيب روايت كرده است‌².

و در تفسير برهان از كتاب فضيلة الحسين بدون ذكر سند از ابى هريره روايت كرده كه گفت: روزى رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) فرمود: در عالم رؤيا بنى الحكم و يا بنى العاص را ديدم كه بر فراز منبرم جست آن طور كه ميمونها بالا و پائين مى‌روند، آن روز رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) آن قدر ناراحت به نظر مى‌رسيد كه تو گويى خشم از سر و روى نازنينش مى‌باريد، و ديگر تا زنده بود كسى او را خندان نديد تا از دار دنيا رحلت فرمود³ 

و در الدر المنثور است كه ابن مردويه از عايشه روايت كرده كه روزى به مروان حكم گفت من خود از رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) شنيدم كه به پدرت و جدت مى‌فرمود:شمائيد آن شجره ملعونه در قرآن‌⁴.

و در مجمع البيان گفته است: رؤيايى كه رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) در خواب ديد اين بود كه ميمونهايى از منبرش بالا مى‌روند و پائين مى‌آيند، و اين جريان وى را دچار اندوه ساخت، و اين خواب را سهل بن سعيد از پدرش روايت كرده، آنگاه اضافه مى‌كند كه همين معنا از حضرت ابى جعفر (علیه السلام) و از امام صادق (علیه السلام) روايت شده كه فرموده‌اند: بنابراین تاويل شجره ملعونه در قرآن همان دودمان بنى اميه‌اند⁵.

مؤلف: منظور ما از نقل كلام صاحب مجمع اين بود كه از ايشان بپرسم چرا اين معنا را تاويل ناميده و حال آنكه تناسبى با تاويل ندارد؟ بلكه انطباق آيه شريفه با اين روايات تنزيل است نه تاويل، مگر آنكه در پاسخ بفرمايند گاهى كلمه تاويل در مطلق توجيه مقصود، استعمال مى‌شود.