ترجمۀ تفسیر المیزان ج 10

آن، مفسر و روشنگر بعض ديگر است و قسمتى از آن، قسمت ديگر را قابل قبول‌تر مى‌سازد، مانند آيات احتجاج كه روشنگر آيات دعاوى است، و آيات ثواب و عقاب كه قبول حق را از راه تطميع و تهديد نزديكتر مى‌كند و آيات مربوط به داستانهاى عبرت انگيز كه دلها را (براى پذيرفتن اندرزها و حلال و حرامها) نرم مى‌سازد.

﴿وَ ضَائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَنْ يَقُولُوا﴾ در مجمع البيان گفته: «ضائق» (اسم فاعل) و «ضيق» (صفت مشبهه) و هر دو به يك معنا هستند ليكن در خصوص آيه مورد بحث كلمه «ضائق» به دو جهت بهتر است از كلمه «ضيق» :يكى اينكه كلمه «ضيق» بيشتر در چيز تنگى به كار مى‌رود كه تنگيش ذاتى باشد، و كلمه «ضائق» در چيز تنگى استعمال مى‌شود كه تنگيش عارضى است، و در آيه شريفه تنگ حوصله شدن رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) امرى عارضى است، پس آوردن كلمه «ضائق» مناسب‌تر است. جهت دوم اينكه از نظر قافيه و وزن شبيه به كلمه «تارك» است كه در جمله قبلى قرار دارد.¹

و ظاهرا ضمير در «به» به جمله «بعض ما يوحى» برمى‌گردد، هر چند كه بعضى از مفسرين گفته‌اند مرجع آن جمله‌ ﴿لَوْ لاَ أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ...﴾ مى‌باشد و يا گفته‌اند: به پيشنهاد احتمالى كفار بر مى‌گردد. احتمال آخرى با اين نظريه موافق‌تر است كه جمله «ان يقولوا...» بدل باشد از ضمير در «به»، و احتمالى كه ما داديم موافق‌تر است با اين نظريه كه جمله «ان يقولوا..» مفعول له باشد براى جمله «تارك»، و تقدير كلام چنين است: «لعلك تارك ذلك مخافة ان يقولوا لو لا انزل عليه كنز او جاء معه ملك - شايد توبه اين خاطر ابلاغ بعضى از آيات را ترك مى‌كنى كه مى‌ترسى بگويند: چرا با او گنجى يا فرشته‌اى نيامد». 

چون و چراى كفار در باره نزول قرآن و جواب خداى تعالى به آنان‌

﴿إِنَّمَا أَنْتَ نَذِيرٌ﴾ اين جمله جواب از پيشنهاد كفار است كه گفتند: ﴿لَوْ لاَ أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ﴾. و اين پيشنهاد كه از طرف كفار شده در قرآن كريم مكرر نقل شده، در بعضى از آن نقلها تنها مساله آمدن فرشته با رسول الله (صلى الله عليه وآله و سلم) آمده، و در بعضى ديگر پيشنهادى ديگر علاوه بر آن نقل شده، يك جا آن پيشنهاد اضافى، آمدن خداى سبحان براى شهادت دادن به حقانيت رسالت رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) است، و در بعضى ديگر اين آمده كه چرا باغى ندارد كه از ميوه آن بخورد، و در بعضى ديگر آمده است كه چرا از آسمان كتابى نوشته شده نياورد تا مردم آن را بخوانند. و خداى تعالى در همه آن پيشنهادها و اعتراضات، جوابى نظير جواب آيه مورد بحث داده و آن اين است كه: فرستاده او