ترجمۀ تفسیر المیزان ج 10

أَعِزَّةٍ عَلَى اَلْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ وَ لاَ يَخَافُونَ لَوْمَةَ لاَئِمٍ﴾¹و نيز فرموده: ﴿وَعَدَ اَللَّهُ اَلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا اَلصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي اَلْأَرْضِ كَمَا اِسْتَخْلَفَ اَلَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ اَلَّذِي اِرْتَضىَ لَهُمْ … يَعْبُدُونَنِي لاَ يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً﴾²، و اين احتمال عيبى ندارد.

بعضى‌³ از مفسرين گفته‌اند: منظور از كلمه «امت»، جماعت است، اما جماعتى كه بعد از اين كفار مى‌آيند و كافرتر از اينان هستند و بر كفر خود اصرار مى‌ورزند، آن وقت خداى تعالى به عذاب انقراض گرفتارشان مى‌كند، همانطور كه در زمان نوح (علیه السلام) چنين كرد.

وجه ديگرى كه در معناى آيه گفته‌اند⁴ اين است كه: منظور از امت، جماعت است، ولى جماعتى كه بعد از اين كفار مى‌آيند و بر معصيت خدا پافشارى مى‌كنند، و قيامت براى آنان بپا مى‌شود.

ليكن اين دو وجه سخيف و نادرست است، زيرا اساس آن دو، بر يك مبناى غلطى است، و آن اين است كه معذبين، كفار آينده‌اند، نه همان كفارى كه استهزاءشان در آيه نقل شد، با اينكه ظاهر جمله: ﴿أَلاَ يَوْمَ يَأْتِيهِمْ...﴾ اين است كه معذبين همان استهزاءكنندگانى هستند كه گفتند: ﴿مَا يَحْبِسُهُ﴾.

﴿أَلاَ يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفاً عَنْهُمْ وَ حَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ﴾ اين آيه به منزله جواب از گفتار كفار است كه گفتند: ﴿مَا يَحْبِسُهُ﴾ و اين سؤال، گفتارى است كه در موقعيت استهزاء واقع شده چون در معناى رد آن عذابى است كه با آن تهديد شدند و حاصلش اين بود كه: اگر اين عذابى كه خداى تو ما را به آن تهديد مى‌كند حق بود در نازل كردنش درنگ نمى‌كرد، و هيچ سببى نيست كه خدا به انتظار آن سبب از فرستادن عذاب صرفنظر كند، چون اگر سببى باشد، ايمان آوردن ما است، كه ما ابدا ايمان نخواهيم آورد و از كفر خود دست بر نخواهيم