ترجمۀ تفسیر المیزان ج 10

پس، اينكه بعضى از مفسرين‌¹ گفته‌اند: «منظور از قضاء، عذاب روز قيامت، و درخواست كنندگان بعضى از مشركين امت‌هاى قبل از اسلام بوده‌اند» گفتارى است كه نبايد به آن اعتناء شود.

﴿قُلْ لاَ أَمْلِكُ لِنَفْسِي ضَرًّا وَ لاَ نَفْعاً إِلاَّ مَا شَاءَ اَللَّهُ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ...﴾ 

جمله سؤالى‌ ﴿مَتىَ هَذَا اَلْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ﴾ در معناى اين است كه: چه زمانى پروردگار تو به اين وعده‌اى كه به تو و تهديدى كه به ما داده وفا مى‌كند؟ چه زمانى است كه خدا بين ما و بين تو قضاء مى‌راند، و ما را هلاك و تو و ايمان آورندگان به تو را نجات مى‌دهد؟ و جو زندگى را براى تو صاف و هموار مى‌سازد، تا زمين يكسره در اختيار شما قرار بگيرد، و شما از شر ما راحت شويد، و چرا پروردگار تو در اين قضايش عجله نمى‌كند؟ 

چون كلام مشركين كلامى بوده كه جنبه تعجيز و استهزاء داشته، در حقيقت خواسته‌اند بگويند «پروردگار تو هيچ كارى نمى‌تواند بكند، و اين تهديدهاى تو، بيهوده‌اى بيش نيست، و گرنه چرا عجله نمى‌كنى و آن را عملى نمى‌سازى؟» شاهد بر اينكه مشركين چنين منظورى داشته‌اند اينست كه در آيات بعد كه سخن از استعجال مشركين به ميان مى‌آورد از آنان حكايت مى‌كند كه گفتند: ﴿لَوْ مَا تَأْتِينَا بِالْمَلاَئِكَةِ إِنْ كُنْتَ مِنَ اَلصَّادِقِينَ﴾².

آرى، گفتار مشركين اگر شكافته شود چنين معنايى را مى‌رساند، و چون در چنين معنايى بود خداى سبحان پيامبر خود را تلقين كرد تا در پاسخشان اين حقيقت را بيان كند كه خود آن جناب مالك نفع و ضرر خودش نيست، نه مى‌تواند ضررى را از خودش دفع كند و نه مى‌تواند منافعش را به سوى خود جلب نمايد، و نه در جلب آن عجله كند، مگر آن ضررهايى را كه خدا خواسته باشد از آن جناب دفع شود، و آن منافعى كه خدا خواسته باشد به سوى آن جناب جلب شود. وقتى آن جناب مالك نفع و ضرر خود نيست چگونه مى‌تواند پيشنهاد آنان را عملى ساخته، در قضاء و عذاب آوردن عجله كند، پس اين استعجال مشركين از جهالت آنان است.

و آن گاه از اصل سؤال كه تعيين زمان نزول عذاب بود پاسخى اجمالى داده و از تعيين وقت اعراض نموده و به بيان ضرورت و حتميت وقوع پرداخته. و علت اينكه از تعيين وقت اعراض نمود اين است كه وقت مذكور جزء غيب عالم است، كه به جز خداى تعالى هيچ كس به آن