ترجمۀ تفسیر المیزان ج 9

مِنْ رَبِّكَ...﴾¹در جلد ششم اين كتاب از تفسير ثعلبى و از مجمع البيان نقل كرديم.

و بنا بر اين تقدير، منظور از عذاب كه در آيه نفى شده عذاب آسمانى موجب استيصال است، كه اين امت را مانند عذاب ساير امم شامل مى‌شود، و خداوند سبحان در اين آيه اين چنين عذاب را از اين امت ما دام كه رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) زنده و در ميان آنان است و همچنين بعد از درگذشت آن جناب ما دام كه امت استغفار مى‌كنند نفى كرده است.

و از جمله‌ ﴿وَ مَا كَانَ اَللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ وَ مَا كَانَ اَللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ﴾ به ضميمه آياتى كه اين امت را وعده عذابى مى‌دهد كه ميان رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) و امت حكم مى‌نمايد مانند آيات: ﴿وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذَا جَاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَ هُمْ لاَ يُظْلَمُونَ﴾ “² تا آخر آيات - برمى‌آيد كه براى اين امت در آينده روزگارى است كه استغفار از آنان منقطع گشته و ديگر مؤمنى خدا ترس كه استغفار كند نمى‌ماند و در چنان روزگارى خداوند آنان را عذاب مى‌كند.

﴿وَ مَا لَهُمْ أَلاَّ يُعَذِّبَهُمُ اَللَّهُ وَ هُمْ يَصُدُّونَ عَنِ اَلْمَسْجِدِ اَلْحَرَامِ وَ مَا كَانُوا أَوْلِيَاءَهُ...﴾ 

استفهام در اينجا در معناى انكار و يا تعجب است، و ظرف‌ ﴿وَ مَا لَهُمْ﴾ فعلى در تقدير دارد كه به آن تعلق مى‌گيرد و جمله‌ ﴿أَلاَّ يُعَذِّبَهُمُ﴾ مفعول آن فعل است و يا به اصطلاح از قبيل تضمين است‌³، و نظير آن قولى كه در آيه‌ ﴿هَلْ لَكَ إِلىَ أَنْ تَزَكَّى﴾⁴گفته شده.

و به هر حال، آن فعلى كه در تقدير است چيزى مانند: «يثبت و يحق» است و تقديرش اين است كه: و آن چيست كه براى ايشان عذاب نكردن خدايشان را ثابت و محقق مى‌كند و حال آنكه ايشان از زيارت مسجد الحرام جلوگيرى نموده و نمى‌گذارند مؤمنين داخل آن شوند، اولياى مسجد هم كه نيستند. بنا بر اين، جمله‌ ﴿وَ هُمْ يَصُدُّونَ...﴾ حال از ضمير «يعذبهم» است و جمله‌ ﴿وَ مَا كَانُوا أَوْلِيَاءَهُ﴾ حال از ضمير «يصدون» خواهد بود.

﴿إِنْ أَوْلِيَاؤُهُ إِلاَّ اَلْمُتَّقُونَ﴾ اين مفاد جمله‌ ﴿وَ مَا كَانُوا أَوْلِيَاءَهُ﴾ را تعليل مى‌كند و معنايش اين است كه ايشان نمى‌توانند اختياردار خانه خدا بوده و هر كه را بخواهند اجازه ورود داده و از