ترجمۀ تفسیر المیزان ج 9

اختلاف است، هم چنان كه فرموده: ﴿وَ اِعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اَللَّهِ جَمِيعاً وَ لاَ تَفَرَّقُوا﴾¹و نيز فرموده: ﴿أَنْ أَقِيمُوا اَلدِّينَ وَ لاَ تَتَفَرَّقُوا فِيهِ﴾² و نيز در همان باره فرموده: ﴿وَ أَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لاَ تَتَّبِعُوا اَلسُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ﴾³

و نيز در اين صورت بعضى از وجوهى كه در ذيل‌ ﴿إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ﴾ و همچنين در ذيل‌ ﴿أَنَّ اَللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ اَلْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ﴾ ذكر شد تاييد مى‌شود، و بايد به پيروى از سياق، آيه شريفه را حمل بر آن وجه نمود هر چند آيه به اعتبار خودش و با صرفنظر از سياق، معناى وسيع‌ترى را افاده مى‌كند، و معلوم است كه دانشمندان بصير از تشخيص آن وجه عاجز نيستند، و خدا راهنما است.

روزگار استضعاف و نگرانى خود و تاييد و يارى خدا را بياد آوريد

﴿وَ اُذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي اَلْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ اَلنَّاسُ...﴾ 

«استضعاف» به معناى ضعيف شمردن و توهين و بى اعتنايى به امر چيزى است. و «تخطف» و «خطف» و «اختطاف» به معناى قاپيدن و گرفتن چيزى است به سرعت. و «ايواء» به معناى منزل دادن به كسى است تا در آن جاى گرفته و هر جا رفت به آنجا بازگردد، و «تاييد» از ماده «ايد» است كه به معناى قوه و نيرو است.

از سياق آيه استفاده مى‌شود كه منظور از «آن روزى كه مسلمين در زمين مستضعف بودند» روزگار ابتداى اسلام و قبل از هجرت بوده كه مسلمين در مكه (در ميان كفار) محصور بوده‌اند. و نيز منظور از «ناس» در جمله‌ ﴿تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ اَلنَّاسُ﴾ همان مشركين عرب و رؤساى قريش است. و مقصود از اينكه فرمود: ﴿فَآوَاكُمْ﴾ اين است كه شما را در مدينه جاى داد. و منظور از نصرت و تاييد در «و ايدكم بنصره» نصرتى است كه خداوند در جنگ بدر از مسلمين كرد، و مقصود از «رزق طيب» آن غنيمت‌هاى جنگى است كه خداوند به ايشان روزى نمود، و آن را براى آن‌ها حلال كرد.

احوالى كه خداوند در اين آيه از مؤمنين برشمرده و منت‌هايى كه در باره ايشان ذكر كرده هر چند مختص به مهاجرين است، و مربوط به انصار نيست، ولى منظور آيه در اينجا منت نهادن بر هر دو طايفه است، چون هر دو طايفه امت واحده و داراى دين واحد بودند، علاوه بر