ترجمۀ تفسیر المیزان ج 8

غرض به آن وسيله فهمانيده شود.

در كتاب روضة الواعظين از امام صادق از پدر بزرگوارش از جدش روايت شده كه فرمود: در عرش، تمثال موجوداتى است كه خداوند در ترى و خشكى عالم خلق فرموده. و سپس فرمود: اين است تاويل آيه شريفه‌ ﴿وَ إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلاَّ عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَ مَا نُنَزِّلُهُ إِلاَّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ﴾¹.

مؤلف: يعنى آيه شريفه مزبور نيز همين حقيقت را بيان مى‌كند كه صور جميع موجودات در عرش است، و ما سابقا معناى بودن صور اشياء در عرش را بيان كرديم. نظير اين روايت در افاده اين معنا روايتى است كه در تفسير دعاى «يا من اظهر الجميل» وارد شده است.

و نيز در روضة الواعظين از امام صادق از پدرش از جدش (علیه السلام) روايت شده كه در ضمن حديثى فرمود: بين يك قائمه از قوائم عرش و بين قائمه ديگر آن آن قدر فاصله است كه اگر مرغ تيزپروازى بخواهد آن را طى كند بايد هزار سال راه برود، و عرش هر روز هفتاد هزار رنگ از نور به خود مى‌گيرد، و هيچ خلقى از مخلوقات خدا توانايى اينكه به آن نگاه كند ندارد، و همه موجودات عالم در مقابل عرش خدا به منزله حلقه‌اى است در بيابانى پهناور².

مؤلف: اين جمله اخير را شيعه و سنى از رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) نيز روايت كرده‌اند. اين روايت هم مانند ساير روايات ائمه اهل بيت (علیه السلام) حقايق را در ضمن مثال بيان فرموده، به دليل ظاهر توصيفى كه از بزرگى و وسعت عرش كرده، به هر حسابى هم كه فرض شود درست در نمى‌آيد، زيرا دوائرى كه اشعه نورانى ترسيم مى‌كنند به مراتب بزرگتر و وسيع‌تر از آن حدى است كه در اين روايت براى عرش خدا ذكر شده، پس ناگزير بايد گفت: مقصود امام (علیه السلام) تشبيه معقول به محسوس بوده، نه مدلول مطابقى كلام.

و در كتاب علل از كتاب علل محمد بن سنان از حضرت رضا (علیه السلام) روايت شده كه فرمود: علت طواف به كعبه اين است كه بعد از آنكه خداى تعالى به ملائكه فرمود: «من در زمين خليفه‌اى قرار خواهم داد» و ملائكه اعتراض كردند كه آيا مى‌خواهى كسانى در زمين بيافرينى كه خونريزى كنند؟ و آن گاه از اعتراض خود پشيمان شده، فهميدند كه گناه كرده‌اند ناچار به عرش خدا پناه برده استغفار كردند، و خداوند از اين حالت ملائكه خوشش آمد و به همين خاطر در آسمان چهارم خانه‌اى برابر عرش ساخت و اسم آن را «ضراح» گذاشت، و