ترجمۀ تفسیر المیزان ج 7

معنا است، و آن عبارت است از علم به حوادث قبل از اينكه حادث شوند، و معلوم است كه حوادث تنها همين پنج امر مذكور در روايات نيست، بلكه خود آيه دلالت بر مصاديق ديگرى نيز دارد.

و نيز در كتاب نامبرده است كه خطيب در كتاب تاريخ خود به سند ضعيفى از ابن عمر نقل كرده كه گفت: رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) فرمود: هيچ زراعتى بر روى زمين و هيچ ميوه‌اى بر درخت نيست مگر اينكه بر آن نوشته شده است: «بسم اللَه الرحمن الرحيم - اين رزق فلان ابن فلان است» آن گاه استدلال فرمود به آيه‌ ﴿وَ مَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاَّ يَعْلَمُهَا وَ لاَ حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ اَلْأَرْضِ وَ لاَ رَطْبٍ وَ لاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ﴾.¹ 

مؤلف: اين روايت علاوه بر اينكه سندش ضعيف است، مضمونش نيز با مضمونى كه آيه دارد درست منطبق نيست.

و در تفسير عياشى از ابى الربيع شامى روايت شده كه گفت: از امام صادق (علیه السلام) از معناى جمله‌ ﴿وَ مَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاَّ يَعْلَمُهَا... إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ﴾ سؤال كردم فرمود: مقصود از «ورقه» جنين ناتمامى است كه سقط شود، و مقصود از «حبه»، فرزند و مراد از ﴿ظُلُمَاتِ اَلْأَرْضِ﴾ رحم مادران است و «رطب» نيز به معناى فرزندى است كه زنده بدنيا آيد، و «يابس» كودكى است كه رحم، آن را سقط كند، و همه اينها در كتاب مبين است.² 

مؤلف: اين روايت را كلينى و صدوق نيز از ابى الربيع، از آن جناب نقل كرده‌اند. قمى هم آن را بدون ذكر سند نقل كرده، و ليكن روايت بر ظاهر آيه منطبق نمى‌شود.³ نظير اين روايت، روايت ديگرى است كه عياشى آن را از حسين بن خالد از ابى الحسن (علیه السلام) نقل كرده است.⁴ 

در مجمع البيان در ذيل آيه‌ ﴿قُلْ هُوَ اَلْقَادِرُ عَلىَ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَاباً مِنْ فَوْقِكُمْ﴾ گفته است: مراد از آن سلاطين ستمكار و مقصود از «عذاب از پائين» غلامان بد رفتار و هر كسى است كه در او خيرى نباشد، آن گاه گفته است: اين معنا از امام ابى عبد اللَه (علیه السلام)